AXBOROT KODEKSI ORQALI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR DAVRIDA INSON HUQUQLARINI HIMOYA QILISH: HUQUQIY VA INSTITUTSIONAL MEXANIZMLAR TAHLILI
Mazkur maqola O‘zbekistonda raqamli texnologiyalar rivojlanishi jarayonida inson huquqlarini himoya qilish masalalariga bag‘ishlangan bo‘lib, unda yangi ijtimoiy-siyosiy sharoitlarda huquqiy islohotlarning dolzarbligi, maqsadi va asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. Internet, sun’iy intellekt, blokcheyn va katta ma’lumotlar tizimlarining inson huquqlariga ta’siri, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, kiberxavfsizlik va axborot erkinligi sohalarida yuzaga kelayotgan zamonaviy xavf-xatarlar tahlil qilinadi. Maqolada axborot kodeksining roli, uning fuqarolarni raqamli makondagi huquqlarini kafolatlash, raqamli iqtisodiyot va elektron hukumat tizimida milliy va xalqaro standartlarni uyg‘unlashtirish imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari axborot kodeksi orqali raqamli xavf-xatarlarni nazorat qilish va raqamli huquqlarni amaliy himoya qilish mexanizmlarini aniqlashga yordam beradi. Shuningdek, maqolada xalqaro tajriba va O‘zbekistondagi strategik yondashuvlar solishtirilib, ilmiy-amaliy tavsiyalar taqdim etilgan.
inson huquqlari, raqamli texnologiyalar, kiberxavfsizlik, elektron hukumat, shaxsiy ma’lumotlar, huquqiy ong, fuqarolik jamiyati
Mualliflik huquqi (c) 2026 YURISPRUDENSIYA https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MUQOBIL VASIYLIK KONTEKSTIDA BOLA HUQUQLARINING MOHIYATI, TASNIFI VA FUNKSIYALARINING NAZARIY-HUQUQIY TAHLILI
Maqola xalqaro va milliy huquqning mustaqil tarmoqlararo kategoriyasi sifatida bolalar huquqlarining kompleks nazariy-huquqiy tahliliga bag‘ishlangan. Unda bola huquqlari tushunchasi, mohiyati va asosiy xususiyatlari – umumiylik, ajralmaslik, o‘ziga xoslik, komplekslik hamda xalqaro huquqiy shartlanganlik kabi jihatlar yoritib berilgan. Ushbu xususiyatlar bolalikni himoya qilishning alohida huquqiy rejimini shakllantirishda ahamiyatga ega. Shuningdek, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi (1989) va O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi, xususan, “Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonun hamda Oila kodeksi asosida bolalar huquqlarini tasniflashning 3Ps modeli (Provision – Participation – Protection) va uning turli modifikatsiyalaridan tortib, huquqlarni shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlarga ajratishgacha bo‘lgan mavjud yondashuvlari tizimlashtirilgan. Bola huquqlarining funksional vazifasiga alohida e’tibor qaratilgan: ularning o‘zaro bog‘liqlikda himoya, rivojlantirish, ijtimoiylashtirish, kafolatlash, kommunikatsiya va oldini olish kabi funksiyalari ajratib ko‘rsatilib, tavsiflangan. Muallifning asosiy ilmiy hissasi 3P + G kengaytirilgan modelini asoslashdan iborat. Unda to‘rtinchi komponent – institutsional kafolatlar (Guarantees) – protsessual himoya mexanizmlari, bolaning mustaqil vakillik huquqi va vasiylik sharoitlarini doimiy monitoring qilish tizimini o‘z ichiga oladi. Taklif etilayotgan model bolani ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan holatlarda, ya’ni muqobil vasiylik sharoitida qo‘llash imkoniyatlari bilan asoslangan. Bunday vaziyatlarda bolaning o‘ta zaifligi mavjud huquqiy kafolatlarni institutsional jihatdan yanada mustahkamlashni talab etadi.
bolalar huquqlari, muqobil vasiylik, BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi, bola huquqlarini tasniflash, bola huquqlari funksiyalari, deinsti­tutsionalizatsiya
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI RAQAMLI MUHITDA AYOLLAR HUQUQLARINI HIMOYA QILISH XALQARO STANDARTLARI IMPLEMENTATSIYASI: XALQARO-HUQUQIY TAHLIL VA MILLIY AMALIYOT
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida raqamli muhitda ayollar huquqlarini himoya qilish standartlarini amalga oshirishning xalqaro-huquqiy tahlili o‘rganilgan. Tadqiqot davomida universal va mintaqaviy mexanizmlar, jumladan, Ayollarni kamsitishning barcha shakllariga barham berish to‘g‘risidagi konvensiya (CEDAW) qoidalari, substantiv tenglik (substantive equality), lozim darajadagi ehtiyotkorlik (due diligence) va gender meynstriming (gender mainstreaming) tamoyillari o‘rganilgan. Raqamli muhitning ayollar huquqlarini ham amalga oshirish, ham buzish maydoniga (jumladan, kiberzo‘ravonlik va raqamli kamsitish kabi hodisalar orqali) aylanib borayotganiga alohida e’tibor qaratilgan. O‘zbekiston milliy qonunchiligining xalqaro majburiyatlarga muvofiqligi tahlil qilinib, implementatsiya mexanizmlaridagi mavjud bo‘shliqlar aniqlangan. Tadqiqot natijasida raqamlashtirish sharoitida substantiv gender tengligini ta’minlash maqsadida huquqiy tartibga solish va institutsional mexanizmlarni takomillashtirish zarurligi asoslab berilgan.
ayollar huquqlari, raqamli huquqlar, xalqaro standartlar, implementatsiya, gender tengligi, substantiv tenglik, lozim darajadagi ehtiyotkorlik, gender meynstriming
MIGRANTLAR HUQUQLARINI HIMOYA QILISHNING XALQARO-HUQUQIY ASOSLARI
Ushbu maqolada migrantlar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha xalqaro standartlar, mexanizmlar, shu jumladan ixtisoslashgan tashkilotlar doirasida qabul qilingan xalqaro shartnomalar, mintaqaviy xalqaro shartnomalar hamda migratsiyani bevosita tartibga soluvchi ikki tomonlama shartnomalar, shuningdek xalqaro huquqda migratsiyaning zamonaviy tendensiyalari tahlil qilingan. Qolaversa, mazkur xalqaro shartnomalardagi muhim o‘zgarishlar, huquqiy bo‘shliqlar, yechim talab qilayotgan muammolar (cheklovlar), shuningdek ushbu shartnoma qoidalariga davlatlar tomonidan rioya etilishi hamda ularni amaliyotda qo‘llash jarayonida yuzaga kelayotgan kamchiliklar o‘rganilgan. Shu o‘rinda, yuqoridagilarga qo‘shimcha ravishda migrantlar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan bildirilgan fikr-mulohazalar, taklif va e’tirozlar o‘rganilib, tahlil qilinib, xalqaro huquqiy normalarni takomillashtirish yuzasidan tegishli takliflar berilgan.
migratsiya, inson huquqlari, migrant, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, noqonuniy migrant, migrantlarning inson huquqlari, konvensiya, deklaratsiya
INSON AʼZOLARI VA TOʻQIMALARINI OLISH MAQSADINI JINOYATNING OGʻIRLASHTIRUVCHI BELGISI SIFATIDA AKS ETTIRISH MASALALARI
Maqolada inson aʼzolari va toʻqimalarini olish maqsadini jinoyatning ogʻirlashtiruvchi belgisi sifatida jinoyat-huquqiy jihatdan baholash masalalari tahlil qilingan. Unda Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 97-, 104-, 135- va 137-moddalarida mazkur maqsadning kvalifikatsiya belgisi sifatida mustahkamlanganligi, shuningdek, 2022-yilda qonunchilikka kiritilgan oʻzgartishlarining mazmun-mohiyati oʻrganilgan. Shu bilan birga, Oliy Sud Plenumi qarorlari asosida jinoyatning subyektiv tomoni, xususan, inson aʼzolari va toʻqimalarini olish maqsadining jinoyatni kvalifikatsiya qilishdagi ahamiyati yoritilgan. Maqolada milliy qonunchilik va xorijiy davlatlar jinoyat qonunchiligi qiyosiy tahlil qilinib, inson aʼzolari bilan bogʻliq jinoyatlarning ijtimoiy xavflilik darajasi va ularni kvalifikatsiya qilishdagi ayrim muammolar koʻrib chiqilgan. Shuningdek, inson aʼzolari va toʻqimalarini olish maqsadini boshqa jinoyat tarkiblarida ham ogʻirlashtiruvchi belgi sifatida nazarda tutish va sud amaliyotini takomillashtirish boʻyicha takliflar ilgari surilgan.
inson aʼzolari, transplantatsiya, jinoyat-huquqiy kvalifikatsiya, ogʻirlashtiruvchi belgi, odam savdosi, jinoyat tarkibi, inson tanasi daxlsizligi
O‘ZBEKISTONDA AYOLLARGA NISBATAN KIBERTA’QIB: AMALDAGI QONUNCHILIK VA ISLOHOTLAR ISTIQBOLI
Maqola Oʻzbekiston amaldagi qonunchiligining ayollarga nisbatan tizimli ravishda amalga oshiriladigan raqamli taʼqibni mustaqil huquqiy hodisa sifatida kvalifikatsiya qilish imkoniyatlarini baholashga bagʻishlangan. Tadqiqotning dolzarbligi mamlakat raqamlashuvi jadal surʼatlar bilan rivojlanayotgan sharoitda ushbu sohadagi maxsus huquqiy tartibga solish mexanizmlari mavjud emasligi bilan belgilanadi. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks va Jinoyat kodeksining tegishli normalarini doktrinal tahlil qilish, shuningdek, Qozogʻiston, Buyuk Britaniya va Janubiy Koreya qonunchiligini qiyosiy-huquqiy tahlil qilish asosida toʻrtta tizimli boʻshliq aniqlangan. Bular: taʼqib uchun mustaqil jinoyat tarkibining yoʻqligi, amaldagi normalarning gender jihatdan betarafligi, raqamli muhitda himoya orderlari imkoniyati cheklanganligi va provayderlar javobgarligi mexanizmi mavjud emasligidir. Tadqiqot natijalari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yildagi PF–33-sonli farmoni ijrosi doirasida qonunchilik takliflari ishlab chiqishda qoʻllanishi mumkin. Muallif tomonidan toʻrt komponentli islohotlar strategiyasi: zoʻravonlikka qarshi kurashish boʻyicha milliy strategiya, sohaga oid qonunda texnologiya orqali amalga oshiriladigan gender zoʻravonlikni konseptual tan olish, mustaqil jinoyat-huquqiy tarkibni belgilash va jabrdiydalarni qoʻllab-quvvatlashning institutsional infratuzilmasini yaratish taklif etilmoqda.
gender zo‘ravonlik, kiberta’qib, texnologiyalar vositasida sodir etiladigan gender zo‘ravonligi, jinoyat-huquqiy tartibga solish, qonunchilikdagi bo‘shliqlar, himoya orderi, qonunchilik islohoti
O‘ZBEKISTONDA XALQARO TIJORAT VA INVESTITSIYAVIY NIZOLARNING KELAJAGI: MEDIATSIYA VA ARBITRAJ SINERGIYASI
Mazkur maqola nizolarni muqobil hal etish tizimini mediatsiya, arbitraj va ularning sinergiyasi kontekstida rivojlantirish istiqbollari tahliliga bag‘ishlangan. Tadqiqotda muallif tijorat va investitsiyaviy nizolarni hal etish sohasidagi jahon tendensiyalarini tahlil qilib, asosiy e’tiborni arbitraj hamda mediatsiyani uyg‘unlashtirgan gibrid modellarga qaratib, ushbu sohadagi ilg‘or xorijiy tajribani yoritadi. Bundan tashqari, maqolada ushbu yondashuvlarni O‘zbekistonda joriy etish istiqbollari, ularning huquqiy tabiati hamda barqaror va prognoz qilinadigan investitsiyaviy muhitni shakllantirishga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, tashqi iqtisodiy faoliyat subyektlari, jumladan, xorijiy investorlarning qiziqishi va ishonchini oshirish masalalari tadqiq etiladi. Tashqi iqtisodiy nizolarni hal qilishda mediatsiya va arbitraj raqobatlashuvchi emas, balki bir-birini to‘ldiruvchi vositalar sifatida amal qiladigan kompleks yondashuv modeli taklif etilgan. Maqolaning yakuniy qismida muallif O‘zbekistonda nizolarni hal etishning gibrid shakllaridan foydalanishni qonunchilik darajasida va amaliy jihatdan rag‘batlantirish zarurligi to‘g‘risida xulosalar bergan. Kalit so‘zlar: nizolarni muqobil hal etish, mediatsiya, arbitraj, sinergiya, gibrid modellar, Med-Arb, Arb-Med-Arb, investitsiyaviy muhit THE FUTURE OF INTERNATIONAL COMMERCIAL AND INVESTMENT DISPUTES IN UZBEKISTAN: THE SYNERGY OF MEDIATION AND ARBITRATION Abrorova Kamola Saidmukhtorovna, Independent Researcher at Tashkent State University of Law Abstract. This article examines the prospects for developing alternative dispute resolution within the context of mediation, arbitration, and their synergy. In the study, the author analyzes global trends in commercial and investment dispute resolution, paying special attention to hybrid models that combine arbitration and mediation, and presents advanced foreign experience in this field. Furthermore, the article examines the prospects for implementing these approaches in Uzbekistan, their legal nature, and their impact on the formation of a stable and predictable investment environment, increasing the level of interest and trust from foreign economic entities, including foreign investors. A comprehensive approach to resolving foreign economic disputes is proposed, whereby mediation and arbitration function not as competing, but as complementary instruments. In the concluding part of the article, the author draws conclusions on the need for legislative and practical stimulation of using hybrid forms of dispute resolution in Uzbekistan.
nizolarni muqobil hal etish, mediatsiya, arbitraj, sinergiya, gibrid modellar, Med-Arb, Arb-Med-Arb, investitsiyaviy muhit
MIKROKREDITLASHNI TURLI HUQUQIY TIZIMLARDA TARTIBGA SOLISH MODELLARINING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqolada mikro­kreditlash sohasining turli huquqiy modellari qiyosiy-huquqiy tahlil qilinib, Oʻzbekiston qonunchiligini takomillashtirish bo‘yicha doktrinal xulosalar ilgari suriladi. Tadqiqot markazida “mikrokreditlashni tartibga solish modeli” turadi. Mazkur model bozorga kirish (litsenziyalash, proporsional talablar), shartnoma standartlari, iste’molchilarni himoya qilish, kreditning toʻliq qiymatni oshkor etish, narx cheklovlari hamda masʼuliyatli kreditlash va nazorat tizimining oʻzaro bogʻliq majmuasini ifodalaydi. Tadqiqot metodologiyasi qiyosiy-huquqiy usul, yuridik-dogmatik tahlil va institutsional nazariya elementlarini birlashtirib, huquqiy rejimlarni subyektlar oʻrtasida risklarni taqsimlovchi konstruksiyalar sifatida o‘rganadi. Mikro­kreditlashning tadbirkorlik va ijtimoiy (moliyaviy inklyuziya) funksiyalari o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashda halollik va huquqni suiiste’mol qilmaslik kabi imperativ tamoyillarning o‘rni tahlil qilinadi. Oʻzbekiston qonunchiligi uchun de lege ferenda (kelajakdagi qonunchilik nuqtayi nazaridan) takliflar ishlab chiqilgan boʻlib, ular kreditning toʻliq qiymatini oshkor etish standartlarini kuchaytirish, bogʻlangan xizmatlarni majburlashga qarshi qoidalar oʻrnatish, proporsional mas’uliyatli kreditlashni joriy etish, yashirin toʻlovlarni taqiqlash bilan uygʻunlashgan narx cheklovlarini belgilash, shartnoma shartlarini standartlashtirish hamda maʼlumotni oshkor etish qoidalari buzilishining xususiy-huquqiy oqibatlarini mustahkamlashdan iborat.
mikrokreditlash, mikromoliya tashkiloti, moliyaviy xizmat, axborotni oshkor etish, kreditning toʻliq qiymati, foiz cheklovlari, masʼuliyatli kreditlash, toʻlov qobiliyati, raqamlashtirish
DAVLAT HOKIMIYATI TIZIMIDA PROKURATURANING O‘RNI VA AHAMIYATI HAQIDA AYRIM MULOHAZALAR
Ushbu maqolada davlat hokimiyati tizimida prokuraturaning o‘rni masalasi olimlarning ilmiy tadqiqot materiallarini tahlil qilish orqali muhokama qilingan. Xususan, rus, xitoy, o‘zbek huquqshunos olimlarining mulohazalarida prokuratura hokimiyatning qaysi tarmog‘iga tegishli ekanligi masalasi yoritib berilgan. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi prokuraturasining huquqiy maqomi tahlil qilingan. Shuningdek, prokuraturaning Konstitutsiyadagi vakolatlari, uning qonunchilik tashabbusi huquqi, davlat nazoratini amalga oshirishdagi o‘rni va davlat ayblovi masalasi, ya’ni jinoyat protssesida ishtirok etish masalasi olimlarning fikrlari bilan asoslantirilgan. Xalqaro huquqda prokuraturaning davlat hokimiyati tizimidagi o‘rni turlicha ekanligi ilmiy manbalar asosida bayon qilingan.
davlat hokimiyati, prokuratura, huquqiy nazorat, davlat-huquqiy instituti, davlat mexanizmi, prokuror nazorati, huquqiy maqom, konstitutsiyaviy organ
RAQAMLI MUHITDA SHAXSGA DOIR MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH SOHASIDAGI QONUNCHILIK: XORIJIY TAJRIBA VA MILLIY ISTIQBOLLAR
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya sharoitida shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilishni asosiy inson huquqi sifatida ta’minlash borasida turli xorijiy davlatlar tajribasi qiyosiy-huquqiy tahlil qilingan. Tadqiqotda Yevropa Ittifoqi, Amerika Qo‘shma Shtatlari, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va Markaziy Osiyo davlatlarining milliy qonunchilik tizimlarida shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi, ma’lumot subyekti huquqlari hamda raqamli muhitda inson huquqlarini ta’minlashga oid yondashuvlar taqqoslangan. Maqolada turli huquqiy oilalarga mansub davlatlarning raqamli huquqlarni tartibga solish modellari hamda institutsional tizimlarining o‘ziga xos xususiyatlari ochib berilgan. Muallif xalqaro inson huquqlari standartlarini milliy qonunchilikka implementatsiya qilishning eng samarali usullarini aniqlash maqsadida qiyosiy tahlil metodologiyasidan foydalangan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston Respublikasida raqamli muhitda inson huquqlarini himoya qilish tizimini takomillashtirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
inson huquqlari, shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi, raqamli transformatsiya, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, ma’lumot subyekti huquqlari
KORRUPSIYANING SABABLARI VA DEMOKRATIK YECHIMLAR
Ushbu maqolada korrupsiya boʻyicha amalga oshirilgan xorijiy tadqiqotlar tahlil qilinib, korrupsiyaviy jarayonlar va ulardan kelib chiqadigan xavf-xatarlarning rivojlanayotgan mamlakatlarda demokratik institutlar hamda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga koʻrsatadigan salbiy taʼsiri batafsil muhokama qilinadi. Tadqiqot davomida korrupsiyaning poraxoʻrlik, bozor va tizimli shakllari oʻzaro taqqoslanib, ularni vujudga keltiruvchi zaif siyosiy mexanizmlar, haddan tashqari byurokratik toʻsiqlar hamda iqtisodiy tengsizlik kabi omillar tanqidiy yondashuvda yoritiladi. Shu bilan birga, maqolada korrupsiya va taraqqiyot oʻrtasidagi murakkab oʻzaro bogʻliqlik ochib berilib, korrupsiya demokratik jamiyatning asoslarini yemiruvchi kuch ekaniga alohida urgʻu beriladi. Shuningdek, korrupsiyani kamaytirishda aholining faol ishtiroki, ochiqlik tamoyillari hamda davlat xizmatchilarining halolligi asosiy omillar sifatida koʻrsatib oʻtiladi. Tadqiqotda faqat jazoga tayangan yondashuvlar samarasizligi tanqid qilinib, muammoning ildizini yoʻqotishga qaratilgan tizimli islohotlarni qoʻllab-quvvatlash zarurligi taʼkidlanadi. Xususan, Gonkongning ICAC tashkiloti misolida korrupsiyaga qarshi kurashishning samarali mexanizmlari va ularning amaliy natijalari koʻrib chiqiladi hamda korrupsiya xavfini kamaytirishda davlatning faqat jazolovchi funksiyasidan koʻra boshqaruv tizimlaridagi institutsional kamchiliklarni isloh qilish muhimroq ekani qayd etiladi. Demokratiya va korrupsiya oʻrtasidagi nozik va muammoli munosabatlar ham tahlil qilingan boʻlib, demokratik institutlar zaiflashuvi hamda nazorat mexanizmlarining ishlamasligi natijasida korrupsion xavf-xatarlarning kuchayishiga alohida urgʻu berilgan.
davlat boshqaruvi, shaffoflik, jamoatchilik nazorati, demokratik institutlar, korrupsion xavf-xatarlar, byurokratiya
KRIPTOAKTIVLAR SOYADAGI IQTISODIYOTDA: JINOIY FAOLIYATDA FOYDALANILGAN AKTIVLARNI QAYTARISHNING HUQUQIY TAHLILI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptoaktivlarning keng koʻlamli moliyaviy va korrupsiyaga doir jinoyatlarni, jumladan, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va noqonuniy aktivlarni qoʻlga kiritish vositasi sifatidagi roli tahlil qilinadi. Kriptovalyutalar va boshqa virtual aktivlarning markazlashtirilmagan tabiati, anonimligi hamda transmilliy xususiyatlari huquqni muhofaza qiluvchi organlar va tartibga soluvchi idoralar uchun qanday yangi muammo va qiyinchiliklarni yuzaga keltirayotgani ham maqolada oʻrganiladi. BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi (UNCAC), FATF tavsiyalari hamda Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining Kriptoaktivlar toʻgʻrisida hisobot berish tizimi (CARF) kabi xalqaro huquqiy asoslarga alohida eʼtibor qaratiladi. Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasi milliy qonunchiligining zamonaviy huquqiy taʼriflar, litsenziyalash talablari va kriptoaktivlardan foydalangan holda amalga oshiriladigan jinoiy faoliyat uchun javobgarlik mexanizmlarini oʻz ichiga olgan qoidalari koʻrib chiqiladi. Maqolada, shuningdek, kriptoaktivlar aylanmasining regulyatorlik, kriminalistik va kriminologik jihatlari boʻyicha ham xalqaro, ham oʻzbekistonlik olimlarning ilmiy qarashlari sharhi taqdim etiladi. Qiyosiy-huquqiy va tahliliy usullarga tayanilgan holda tadqiqotda amalda mavjud boʻlgan huquqiy boʻshliqlar, institutsional kamchiliklar hamda xalqaro tajribada shakllangan eng yaxshi amaliyotlar aniqlandi. Ushbu xulosalar milliy darajada aktivlarni kuzatish, muzlatish, musodara qilish va qaytarish jarayonlarining samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishda asos boʻlib xizmat qiladi. Bundan maqsad raqamli transformatsiya davrida Oʻzbekistonning moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurashishda xalqaro standartlarga muvofiqligini mustahkamlashdan iborat.
kriptoaktivlar, pul yuvish, aktivlarni qaytarish, xalqaro hujjatlar, huquqiy asos, norasmiy tarmoqlar
JINOYAT PROTSESSIDA ICHKI ISHONCHGA KO‘RA DALILLARNI BAHOLASHNING NAZARIY MUAMMOLARI
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 95- va 95¹-moddalari tahlili asosida jinoyat protsessida ichki ishonchlilik asosida dalillarga baho berishning nazariy muammolarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ichki ishonchlilik tushunchasi tahlil qilinib, dalillarni baholash mezonlari (nisbiylik, maqbullik, ishonchlilik, yetarlilik) tadqiq etilgan va ularning qo‘llanishi bilan bog‘liq muammolar aniqlangan. Dalillarni nomaqbul deb topish asoslari, jumladan, qiynoqlar orqali olingan dalillar, soxtalashtirilgan dalillar, himoya huquqini buzgan holda olingan dalillar, shuningdek, mutaxassis ishtirokisiz olingan elektron ma’lumotlarga yo‘l qo‘yilmasligi to‘g‘risidagi 2024-yilgi yangi qoida batafsil ko‘rib chiqilgan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudining statistik ma’lumotlari asosida 2020–2025-yillar davomida oqlov hukmlari ulushining kamayishi aniqlandi, bu esa sudyalarning ichki ishonchini shakllantirishda ayblovga moyillik mavjudligidan dalolat berishi mumkin. Qiyosiy-huquqiy tahlil dalillarni baholashning kontinental va anglo-amerika modellarining afzalliklari va kamchiliklarini aniqladi. Amaliy tavsiyalar ichki ishonchning obyektivligini oshirish uchun qo‘shimcha protsessual kafolatlarni joriy etish, hukmlarni asoslashning majburiy elementlarini qonun bilan mustahkamlash, hosila dalillarga yo‘l qo‘yilmasligi to‘g‘risidagi qoidalarni joriy etish va sudyalar faoliyatini baholash tizimini isloh qilishni o‘z ichiga oladi.
ichki ishonch, dalillarni baholash, dalillarning nomaqbulligi, jinoyat protsessi, dalillar mezonlari, oqlov hukmlari, ayblov og‘ishi, elektron dalillar
SUNʼIY INTELLEKTDAN FOYDALANGAN HOLDA SODIR ETILGAN JINOYATLAR UCHUN JAVOBGARLIK: XALQARO-HUQUQIY YONDASHUV
Maqolada sun’iy intellekt tizimlari va avtonom texnologiyalar jadal rivojlanishining jinoyat-huquqiy munosabatlarga ta’siri, shuningdek, sun’iy intellekt va uning asosida ishlaydigan texnologiyalarning jinoyat-huquqiy tartibga solish sohasidagi o‘rni va roli hamda bu bilan bogʻliq dolzarb muammolar tahlil qilingan. Bundan tashqari, sunʼiy intellekt ishtirokidagi ijtimoiy xavfli qilmishlar uch guruhga tasniflanib, bunda sun’iy intellektning jinoyat quroli sifatidagi roli hamda uning mustaqil qaror qabul qilishi bilan bogʻliq holatlar alohida koʻrib chiqilgan. Ishda sunʼiy intellektning kvazisubyekt sifatidagi huquqiy maqomini aniqlash taklif etilgan va texnologik ishtirokchilik tushunchasi ko‘rib chiqilgan. Raqamli transformatsiya sharoitida xalqaro jinoyat huquqini unifikatsiya qilish, shuningdek, texnologik taraqqiyot va inson huquqlarini himoya qilish oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlash zarurati asoslantirilgan.
jinoiy javobgarlik, texnologik ishtirokchilik, xalqaro jinoyat huquqi, sun’iy intellekt, avtonomlik, kvazisubyekt
FUQAROLAR HUQUQLARINI TAʼMINLASHDA HUQUQNI MUHOFAZA QILUVCHI ORGANLAR VA SUD TIZIMINING O‘ZARO HAMKORLIGI
Maqolada qonun ustuvorligini taʼminlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish jarayonida Oʻzbekiston Respublikasi sud hamda huquqni muhofaza qilish organlari oʻrtasidagi hamkorlikning ahamiyati va oʻziga xos xususiyatlari koʻrib chiqiladi. Shuningdek, ushbu organlarning tuzilmasi, funksiyalari va oʻzaro aloqasi hamda ularning huquqiy davlatni barpo etishdagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi va “Oʻzbekiston-2030” strategiyasi toʻgʻrisida”gi farmonlarida belgilangan asosiy yoʻnalishlar aks ettirilgan boʻlib, ularda sud-huquq tizimini isloh qilish va adolat prinsipini mustahkamlashga alohida eʼtibor qaratilgan. Maqolada sudlar, prokuratura va inson huquqlari himoyasini taʼminlovchi boshqa institutlarning kelishilgan va muvofiqlashtirilgan harakatlari zarurligi taʼkidlangan. Ushbu organlarning samarali hamkorligi fuqarolarning huquqqa va davlat institutlariga boʻlgan ishonchiga asoslangan demokratik jamiyatni shakllantirishning muhim sharti ekanligi qayd etilgan.
qonun ustuvorligi, sud tizimi, huquqni muhofaza qilish organlari, oʻzaro hamkorlik, huquqiy davlat, sud mustaqilligi, islohotlar, raqamlashtirish, fuqarolar huquqlarini himoya qilish
Qishloq xoʻjaligi sohasini huquqiy tartibga solishni takomillashtirish muammolari
Ushbu maqolada qishloq xoʻjaligi sohasini huquqiy tartibga solish bilan bogʻliq muammolar ilmiy tahlil qilingan. Xususan, qishloq xoʻjaligi sohasining asosiy subyektlari hisoblangan fermer xoʻjaliklari va klasterlar oʻrtasidagi huquqiy munosabatlar tizimi, ushbu subyektlarning huquq va majburiyatlari, ularning huquqiy maqomi va javobgarligi toʻgʻrisida huquqshunos olimlar bildirgan ilmiy-nazariy qarashlar, shuningdek, qishloq xoʻjaligi sohasiga oid Yevropa Ittifoqi va milliy qonunchilik normalari tahlil qilingan. Milliy huquq doktrinasida fermer xoʻjaliklari va klasterlar oʻrtasida yuzaga keladigan munosabatlarning huquqiy tabiati har tomonlama tadqiq etilmagani, ushbu subyektlar faoliyatiga davlat organlarining noqonuniy aralashishlari mavjudligi, klasterlar huquqiy maqomiga nisbatan yagona yondashuvning shakllanmagani, fermer xoʻjaliklari huquqiy himoyasini kuchaytirish, xususan, ularning mol-mulki daxlsizligini kafolatlashga qaratilgan samarali huquqiy mexanizmlarni yaratish lozimligi toʻgʻrisida fikrlar bildirilgan. Klasterlar faoliyatining huquqiy asoslarini takomillashtirishga qaratilgan “Klasterlar va klaster faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunni qabul qilish, shuningdek, ushbu qonunda klaster tushunchasi, uning faoliyatini tashkil etish va amalga oshirish tartib-taomillari, huquqiy maqomi, huquq va majburiyatlari, shuningdek, klaster taʼsischilari tarkibini belgilash va ular oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga solish boʻyicha xulosalar ishlab chiqilgan.
qishloq xoʻjaligi, qishloq xoʻjaligi subyekti, klaster, fermer xoʻjaligi, tadbirkorlik subyektlari, davlat organlari, huquqiy maqom, huquqiy tartibga solish
Onlayn MARKETPLAYS operatorlarining huquqiy maqomi
Mazkur maqolada elektron shartnomalarni tuzish jarayonida vositachi sifatida ishtirok etuvchi onlayn platformalarning huquqiy maqomi tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida axborot vositachilarining fuqarolik-huquqiy munosabatlardagi oʻrni va fuqarolik javobgarligini belgilashga doir zamonaviy ilmiy munozaralar oʻrganiladi. Muallif garchi onlayn platformalar dastlab xolis axborot vositachisi sifatida qabul qilingan boʻlsa-da, ularning savdo qoidalarini belgilash, shartnomaviy munosabatlarni standartlashtirish va bitimlar tuzish jarayonlariga faol taʼsir koʻrsatishda ishtiroki ortib borishi natijasida ushbu yondashuvning cheklanganini koʻrsatib beradi. Maqolada onlayn platformalar, sotuvchilar va xaridor oʻrtasidagi munosabatlar fuqarolik huquqi nuqtayi nazaridan tahlil qilinib, platforma javobgarligini belgilashda funksional yondashuvni qoʻllash zarurligi asoslanadi. Tadqiqot asosan Yevropa Ittifoqi direktivalariga tayangan qiyosiy-huquqiy tahlil metodi asosida olib borildi, bunda onlayn platformalarning javobgarligiga oid tegishli sud amaliyotiga havola qilindi. Tadqiqot natijalari elektron tijorat sohasida huquqiy tartibga solishni takomillashtirish uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
elektron shartnoma, axborot vositachisi, onlayn platforma, elektron tijorat, fuqarolik-huquqiy javobgarlik, Yevropa Ittifoqi direktivalari, funksional yondashuv
Mezonin kapitalning tadbirkorlik faoliyatini moliyalashtirishdagi o‘rni va uning huquqiy tartibga solinishi
Ushbu maqola tadbirkorlik faoliyatini moliyalashtirishning an’anaviy usullari (bank krediti, lizing) moslashuvchanlik va innovatsion loyihalardagi xavfni qabul qilishda yetarli emasligi sharoitida mezonin moliyalashtirish kabi noan’anaviy, gibrid vositaning o‘rnini o‘rganishga qaratilgan. Mezonin qarz va kapital elementlarini birlashtirib, kompaniyalarga mavjud aksiyadorlik ulushini kamaytirmasdan katta hajmda kapital jalb qilish imkonini beradi va bankrotlik holatida ustuvorlikda yuqori kreditor va aksiyadorlar orasidagi o‘rta o‘rinni egallaydi. Tadqiqotning asosiy qismi mezoninning huquqiy tartibga solinishini qiyosiy tahlil qilishdan iborat. AQShda bu mexanizm Yagona tijorat kodeksi va 1933-yilgi Qimmatli qog‘ozlar to‘g‘risidagi qonun doirasida tartibga solinadi, bunda eng muhimi – mezonin kreditorning aksiya/ulush garovini tezkor va sudsiz musodara qilish huquqidir. Buyuk Britaniyada esa, “Companies Act 2006”, “Insolvency Act 1986” va “FSMA 2000” qoidalari mezoninning tuzilmaviy bo‘ysunishini tasdiqlaydi va uning professional faoliyatini litsenziyalashdan istisno qiladi. Maqolada mezonin bitimining asosiy ishtirokchilari – qarz oluvchi, yuqori kreditor va mezonin kreditor o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar, ularning navbati, garov obyekti (aksiyalar/ulushlar) va daromad talablari batafsil ochib berilgan. Xulosada, mezoninning O‘zbekistondagi an’anaviy moliyalash turlariga o‘xshash jihatlaridan kelib chiqib, milliy qonunchilikka tegishli normalarni implementatsiya qilish, jumladan, garovni tezkor joriy etish va xususiy investitsiyalar uchun huquqiy aniqlik berish zarurligi asoslanadi.
gibrid kapital, mezonin moliyalashtirish, huquqiy tartibga solish, tadbirkorlik, investor, tuzilmaviy bo‘ysunish, aksi
Oʻzbekistonda intellektual mulk huquqlarini himoya qilish tizimini takomillashtirish yoʻllari: kompensatsiyaviy mexanizmlar
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasida intellektual mulk huquqlarini himoya qilishning kompensatsiyaviy mexanizmlari tahlil qilingan. Mamlakatda intellektual mulk huquqlarini samarali himoya qilish tizimini yaratish innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirish va xalqaro standartlarga muvofiqlikni taʼminlashda katta ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda intellektual mulk huquqlarini himoya qilishga oid milliy qonunchilikdagi mavjud kamchiliklar oʻrganildi. Xorijiy mamlakatlar sud amaliyotidan olingan misollarda yuqori miqdordagi kompensatsiyalarning preventiv ahamiyati koʻrsatildi. Shartli kompensatsiya miqdorlarini oshirish, uchlamchi kompensatsiya institutini joriy etish, isbotlash yukini yengillashtirish, maxsus intellektual mulk sudlarini tashkil etish, sudyalar va ekspertlarni tayyorlash hamda jamiyatda intellektual mulk madaniyatini shakllantirish boʻyicha amaliy takliflar berildi. Shuningdek, bu boradagi qonunchilikni takomillashtirishga oid fikrlar ilgari surildi.
intellektual mulk, kompensatsiyaviy mexanizmlar, patent huquqi, mualliflik huquqi, savdo belgilari, shartli kompensatsiya, uchlamchi kompensatsiya, preventiv choralar, baholash standartlari
Transchegaraviy to‘lovga qobiliyatsizlik huquqi: nazariy yondashuvlar va zamonaviy muammolar
Juda tez surʼatlar bilan oʻsib borayotgan global iqtisodiy munosabatlar, savdo va ishlab chiqarish jarayonlari bilan bogʻliq faoliyatlar natijasida yuzaga kelayotgan nizolar va ularning samarali yechimlarini ishlab chiqish bugungi kunda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Mazkur tadqiqot ishi bu kabi muammolarni hal qilishning huquqiy asoslarini ishlab chiqishda xalqaro xususiy huquqning roli qanchalik muhimligini ilmiy faktlar, nazariy tahlillar va amaliy misollar yordamida ochib beradi. Shuningdek, ushbu maqolada sohaga taalluqli raqamli iqtisodiyot va hududiy savdo bitimlari kabi hozirgi kundagi masalalar tadqiq qilinib, ushbu zamonaviy muammolarni hal qilishda xalqaro xususiy huquq vositalarining moslashuvchanligi ham oʻrganilgan. Shuningdek, maqola bugungi kunda transchegaraviy iqtisodiy munosabatlarda xalqaro xususiy huquqning tutgan rolini mustahkamlash uchun olib borilayotgan ilmiy ishlar uchun muhim xulosalarni taqdim etadi. Xalqaro xususiy huquqning rivojlanishi va tegishli sohaga moslashishi uchun beriladigan takliflar uning kelajakda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan nizolarni hal qilish va transchegaraviy faoliyatni yangi bosqichga koʻtarishga hissa qoʻshadi.
xalqaro xususiy huquq, transchegaraviy zarar, huquqni tanlash, arbitraj, kollizion huquq, prinsip, globallashuv
BULUTLI TEXNOLOGIYALARNI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MUAMMOLARI VA ISTIQBOLLARI
Maqolada xalqaro hamkorlik kontekstida bulutli texnologiyalarni huquqiy tartibga solishning dolzarb masalalari muhokama qilinadi. Turli huquqiy tizimlarda bulutli xizmatlarni tartibga solishning asosiy yondashuvlari tahlil qilingan, mavjud huquqiy tartibga solishdagi asosiy muammolar va qarama-qarshiliklar aniqlangan. Xalqaro amaliyot va statistik maʼlumotlarni har tomonlama tahlil qilish asosida bulutli texnologiyalarni huquqiy tartibga solishning eng samarali mexanizmlari belgilab olindi. Shaxsga doir maʼlumotlarni himoya qilish, kiberxavfsizlikni taʼminlash va yurisdiksiya nizolarini hal etish masalalariga alohida eʼtibor qaratilgan. Bulutli texnologiyalarni tartibga solish sohasida xalqaro huquqiy bazani takomillashtirish va bu borada xalqaro hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha aniq tavsiyalar taklif etilmoqda.
bulutli texnologiyalar, xalqaro huquq, xalqaro tashkilotlar, huquqiy tartibga solish, kiberxavfsizlik, xalqaro hamkorlik, maʼlumotlarni himoya qilish, raqamlashtirish
CROSS-BORDER INSOLVENCY LAW: THEORETICAL APPROACHES AND CONTEMPORARY CHALLENGES
Mazkur maqolada transchegaraviy to‘lovga qobiliyatsizlik huquqining shakllanishi, mazmuni va asosiy muammolari tahlil qilinadi. Globalizatsiya va xalqaro iqtisodiy aloqalarning kengayishi natijasida bankrotlik jarayonlarining bir nechta davlatlarni qamrab olishi tobora ko‘proq uchramoqda. Maqolada universalizm va territorializm nazariyalari, ularning afzallik va kamchiliklari, shuningdek, davlatlar o‘rtasida hamkorlik va muvofiqlashtirishning ahamiyati yoritilgan. Xalqaro tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan huquqiy standartlar va zamonaviy yondashuvlar alohida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari transchegaraviy to‘lovga qobiliyatsizlik huquqini takomillashtirish, milliy qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirish hamda amaliyotda samarali huquqiy mexanizmlarni ishlab chiqishda ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
transchegaraviy to‘lovga qobiliyatsizlik, xalqaro bankrotlik huquqi, universalizm, territorializm, kreditorlar tengligi, “forum shopping”, xalqaro hamkorlik, bankrotlik jarayonlari, UNCITRAL
HUQUQIY BOʻSHLIQ FENOMENI VA UNI BARTARAF ETISH: OʻZBEKISTON FUQAROLIK QONUNCHILIGI MISOLIDA
Maqolada huquqiy boʻshliq fenomeni va uni bartaraf etish masalalari atroflicha nazariy hamda amaliy tahlil qilingan. Tadqiqotda huquqiy boʻshliqlar huquq tizimning rivojlanish jarayonida vujudga keladigan obyektiv va murakkab hodisa sifatida baholanib, ularning fuqarolik qonunchiligida namoyon boʻlish shakllari ochib berilgan. Maqolaning maqsadi huquqiy boʻshliqlarni aniqlash mezonlari va turlarini ilmiy asoslash, milliy va xorijiy huquqshunoslik doktrinasida shakllangan yondashuvlarni qiyosiy tahlil qilish hamda Oʻzbekiston fuqarolik qonunchiligi misolida huquqiy boʻshliqlarni bartaraf etishning aniq huquqiy mexanizmlarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy-huquqiy, normativ-huquqiy va doktrinal usullardan foydalanilgan. Mahalliy va xorijiy olimlarning huquqiy boʻshliqqa oid qarashlari umumlashtirilib, fuqarolik qonunchiligida shaxsiy nomulkiy huquqlar, shaxsiy hayot daxlsizligi, tasvirlar va shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish bilan bogʻliq huquqiy boʻshliqlar aniqlangan. Maqolada huquqiy boʻshliqlarni bartaraf etishga qaratilgan aniq normativ-huquqiy va institutsional tavsiyalar ilgari surilib, huquqiy monitoringni kuchaytirish, rekodifikatsiya jarayonlarini takomillashtirish, qonun ijodkorligida huquqiy boʻshliqlarni barvaqt aniqlash mexanizmlarini joriy etish zarurligi asoslantirilgan. Tadqiqot natijalaridan qonun ijodkorligi amaliyotida, fuqarolik qonunchiligini takomillashtirishda, ilmiy tadqiqotlarda foydalanish mumkin.
huquqiy boʻshliq, huquqiy boʻshliq fenomeni, fuqarolik qonunchiligi, huquqiy tartibga solish, shaxsiy nomulkiy huquqlar, huquqiy monitoring, rekodifikatsiya, qonun ijodkorligi, yuridik texnika
YURIDIK SHAXSLARNING KORRUPSIYAGA OID JINOYATLARI UCHUN JINOIY JAZOLAR PENALIZATSIYASINING BA’ZI JIHATLARI
Ushbu maqola korrupsiya jinoyatlarini sodir etganlik uchun yuridik shaxslarni jazolash tizimini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Muallif tomonidan xorijiy davlatlar qonunchiligi, shuningdek jamoaviy tuzilmalarning korrupsiyaga oid jinoyatlari uchun jinoiy jazolarni qo‘llashning ilmiy-nazariy va amaliy asoslari ko‘rib chiqilib, shuning asosida ularning eng maqbul turlari ajratib olingan. Ilmiy ishda xorijiy davlatlarning huquqni qo‘llash amaliyotidagi ayrim holatlar misolida u yoki bu chorani qo‘llash zarurati, uning yuridik shaxslarga nisbatan jinoiy faoliyatiga chek qo‘yish va oldini olish hamda ushbu subyektlarning qonuniy xulq-atvorini shakllantirish maqsadida ta’sir ko‘rsatish samaradorligi asoslab berilgan. Bundan tashqari, maqolada ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlar nuqtayi nazaridan jinoyat-huquqiy majburlashning ayrim turlarini belgilash va qo‘llash bo‘yicha muallifning pozitsiyasi aks ettirilgan. O‘rganish natijalariga ko‘ra, korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar uchun yuridik shaxslarga qo‘llaniladigan asosiy va qo‘shimcha jazo turlarining yaxlit tizimi tizimlashtirildi va ishlab chiqildi, kelajakda ular milliy jinoyat qonunchiligiga kiritilishi yoki BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasining 26-moddasini implementatsiya qilishga oid taklif va tavsiyalar tayyorlashda qo‘llanilishi mumkin.
korrupsiya jinoyatlari, jazolash, yuridik shaxslarning jinoiy javobgarligi, jazo, jarima, musodara, muayyan huquqni cheklash, majburiy tugatish
Mualliflik huquqi (c) 2022 YURISPRUDENSIYA https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KORRUPSIYAGA OID JINOYATLAR UCHUN JAVOBGARLIKKA TORTISH MASALALARI BO‘YICHA AMALDAGI QONUNCHILIK MUAMMOLARI
Zamonaviy tendensiyalar jamiyat vakillari o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarning o‘zgarishiga olib keladi. Buning natijasida esa, vaqt o‘tgani sayin jinoyatlarning yangi turlari paydo bo‘lishi, sodir etilish usullari o‘zgarishi tabiiy hol sanaladi. Mazkur holatni inobatga olgan holda, har bir davlat jinoyat qonunchiligini takomillashtirib, zamon talablariga moslashtirib borishi lozim bo‘ladi. Fikrimiz isboti sifatida, amaldagi Jinoyat kodeksiga mazkur Kodeks qabul qilinganidan buyon to hozirgi kunga qadar sakson marotabadan ortiq o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilganligini keltirishimiz mumkin. Lekin hozirgi kunda ham qonunchilikda ayrim muammolar uchrab turadi. Jumladan, korrupsiyaning oldini olishga qaratilgan samarali mexanizmlarni yaratish, rivojlangan davlatlarning korrupsiyaga qarshi kurashish yo‘lidagi tajribasini o‘rganish va ularning eng samaralisini qonunchilikka tatbiq qilish va boshqalar. Mazkur maqolada korrupsiyaga oid jinoyatlar uchun javobgarlik masalalari bo‘yicha amaldagi qonunchilik muammolari, korrupsiyaga oid jinoyatlarning boshqa jinoyatlardan farqli jihatlari, jinoyat tarkibini aniqlashda yuzaga keladigan qiyinchiliklar, ushbu turdagi jinoyatlar haqida xalqaro hujjatlar va xalqaro standartlarda o‘rnatilgan normalar tahlil qilingan. Bundan tashqari korrupsiya bilan bog‘liq jinoyatlar uchun javobgarlik masalalari bo‘yicha qonunchilikda mavjud muammolarni bartaraf etish uchun xalqaro standartlarni qonunchilikka implementatsiya qilish masalalari tahlil qilingan.
korrupsiya, xalqaro standart, korrupsiyaviy jinoyatlar, javobgarlik, pora olish, pora berish, hokimiyatni suiiste’mol qilish
ZAMONAVIY SHARTLARDA YEVROPA MIGRATSION MUAMMOLARI
Ushbu maqola zamonaviy Yevropa sharoitida migratsiya muammolarini, migrantlarni Yevropaga qabul qilish sabablarini, yevrointegratsiyadagi migratsiya muammolari va hozirgi bosqichda pandemiyaning migratsiyaga ta’sirini о‘rganadi. Yevropa xalqlari etnik tarkibining о‘zgarishi sharoitida migrantlarning yangi yashash joylari integratsiyalashuvi konsepsiyasini nazariy asoslash muammolari dolzarb bо‘lib kelmoqda. Zamonaviy jamiatda juda katta migrantlar guruhiga aylangan qochqinlar muammosi juda dolzarbdir. Shu munosabat bilan Yevropa Ittifoqidagi migratsiya jarayonlarini о‘rganish dolzarb hisoblanadi, shunday ekan, ushbu mavzu quyidagi ishda о‘z aksini topadi.
migratsiya, migratsiya inqirozi, Yevropa, intergarsiya, demografik inqiroz, pandemiya
XALQARO SAVDODA BLOKCHEYN TEXNOLOGIYALARINING QO‘LLANISHIDAGI AYRIM HUQUQIY MASALALAR
Mazkur maqolada xalqaro savdo sohasidagi blokcheyn texnologiyalarining tahlili keltirilgan. Jadal rivojlanib borayotgan va transformatsiyalashayotgan blokcheynning imkoniyatlari ushbu texnologiyani oʻrganishga va amaliy qoʻllashga ulkan resurslarni yoʻnaltirayotgan yirik xususiy, jamoat, hukumat va xalqaro tuzulmalarning e’tiborini tortib bormoqda. Taqsimlangan reyestrli texnologiyaga alohida qiziqishni jahon mamlakatlari hukumatlari koʻrsatib kelmoqda, chunki ular blokcheynda davlat va ijtimoiy xizmatlar sifatini yaxshilash, ma’muriy jarayonlar va umuman davlat boshqaruvi, shuningdek xalqaro savdo tizimining samaradorligini oshirish imkoniyatini koʻrishmoqda. Bugungi kunda blokcheyn texnologiyalarining xalqaro savdoda rivojlanishi biznes doiralarning katta qiziqishini uygʻotmoqda. Mazkur holat blokcheyning xalqaro savdoda xarajatlarni kamaytirish va samaradorlikni oshirishning yechimi boʻlishi boʻyisha taxminlarga toʻgʻridan toʻgʻri bogʻliqdir. Ma’muriy islohot, iqtisodiyotni liberallashtirish va raqobatbardoshlikni oshirish hamda ijtimoiy sektorni transfomatsiya qilish Oʻzbekistonning strategik ustuvorliklaridan biri boʻlib hisoblanadi. Mazkur vazifalarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi muammolarni yechishdagi innovatsion yondashish, nostandart fikrlash, jur’atli eksperimentlarni talab etadi. Muallif tomonidan blokcheynning xalqaro savdoni rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada xalqaro savdo tizimiga blokcheynni joriy qilishning huquqiy imkoniyatlari va muammolari aniqlashtirilgan.
blokcheyn, qonunchilik, xalqaro savdoni rivojlantirish, raqamli texnologiya
ANGLO-SAKSON HUQUQ OILASIDA VOYAGA YETMAGANLARNI JINOIY JAVOBGARLIKDAN YOKI JAZODAN OZOD QILISH INSTITUTI
Maqolada anglo-sakson huquq oilasida voyaga yetmaganlarni jinoiy javobgarlikdan yoki jazodan ozod qilish institutining qiyosiy huquqiy tahlili berilgan bo‘lib, O‘zbekiston huquqni qo‘llash amaliyotiga moslashtirilgan taqdirda, huquqni qo‘llash samaradorligini oshirishga yordam beradigan ijobiy misollarni aniqlash ko‘zda tutilgan. Ko‘pgina zamonaviy davlatlarning jinoyat qonunchiligi o‘z normalarida jinoiy javobgarlik va jazodan ozod qilish institutlarini o‘z ichiga olgan. Maqolada ushbu institutning xususiyatlari bir qator xorijiy mamlakatlarning jinoyat kodeksi misolida o‘rganiladi. Voyaga yetmaganlarni jinoiy javobgarlikdan va jinoiy jazodan ozod qilishning asoslari, mazmuni, turlari va jinoyat huquqi doktrinasi uchun ham, huquqni qo‘llash amaliyoti uchun ham dolzarb bo‘lgan masalalar ko‘rib chiqiladi. Jinoyat huquqining ushbu institutlarining huquqiy tabiati bo‘yicha ba’zi qarama-qarshiliklar mavjud, aniqlangan masalalarning eng munozarali nuqtalari bo‘yicha muallifning fikrlari bildirilgan. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning profilaktika faoliyatida qo‘llaniladigan chora-tadbirlar orasida jinoiy jazo va undan ozod qilish institutlariga katta ahamiyat beriladi. Har xil turdagi asoslarni qo‘llash xususiyatlari, shartlari va tartibi, shuningdek, ularni qo‘llashga to‘sqinlik qiladigan holatlar batafsil va har tomonlama tushuntiriladi. Muallif ko‘rib chiqilayotgan institutning qonunchilikka tatbiq etish xususiyatlarini ko‘rsatadi, xorijiy davlatlar qonunchiligining qiyosiy huquqiy tahlilini amalga oshiradi. Jinoyat sodir etgan voyaga yetmagan shaxsni tuzatishga yordam beradigan, unga huquqni muhofaza qilish organlarining talablariga, ijtimoiy xulq-atvor normalariga tezda moslashishga yordam beradigan, shuningdek, o‘z maqsadlariga erishish mumkin bo‘lmagan hollarda jazo qo‘llashni istisno qiladi.
voyaga yetmagan, qiyosiy huquqiy tahlil, anglo-sakson huquq oilasi, jinoiy jazo, jinoyatchilik, jazodan ozod qilish, jazoning samaradorligi, jazoning maqsadlari
AYRIM CHET DAVLATLARDA TA’QIB QILISH UCHUN JAVOBGARLIK
Maqolada bugungi kunda dolzarb hisoblanadigan zo‘ravonlik harakati kabi bo‘lgan “stalking” (ta’qib qilish) tushunchasi, uning turlari va xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Jinoyat huquqi sohasida taniqli olimlar va mutaxassislarning ishlari o‘rganildi. Bundan tashqari, maqolada xorijiy mamlakatlar, xususan, AQSh, Avstraliya, Kanada, Angliya, Germaniya, Avstriya va Yaponiya qonunlari ko‘rib chiqiladi. Ushbu davlatlarda qonunchilik darajasida “stalking” (ta’qib qilish) uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Ushbu mavzu muhim va dolzarbligini ko‘rsatish maqsadida jamiyatning qaysi ijtimoiy guruhi ta’qibga ko‘proq moyil ekanligi haqidagi statistik ma’lumotlar, shuningdek, amaliyotdan haqiqiy misollar keltirilgan. Stalking (ta’qib qilish) insonning jismoniy va ruhiy salomatligiga, shuningdek uning hayotiga tajovuz qiladi. Ushbu harakatning ijtimoiy xavfini hisobga olgan holda, jinoiy javobgarlikka tortish uchun O‘zbekiston Respublikasining jinoyat qonunchiligiga jinoiy javobgarlikka tortish zaruriyati ko‘rib chiqiladi. Ushbu normaning O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida aniq joylashuvi taklif qilingan, shuningdek ushbu jinoyatning obyektlari sanab o‘tilgan.
ta’qib qilish, ta’qib qiluvchi shaxs, jabrlanuvchi, tahdid, zo‘ravonlik, chet davlatlar qonunchiligi, jinoyat, jinoiy javobgarlik