SOLIQ NAZORATINING ILMIY VA KONSEPTUAL ASOSLARI BILAN BOG‘LIQ MASALALAR TAHLILI
Kalit so‘zlar:
soliq nazorati, soliq tekshiruvlari, soliq monitoringi, soliq intizomi, soliq ma’muriyatchiligi, soliq tizimi, soliq majburiyati, soliq tо‘lovchi, kameral soliq tekshiruvi, sayyor soliq tekshiruvi, soliq auditiAnnotatsiya
Ushbu ilmiy maqolada soliq nazoratining ilmiy va konseptual asoslari tizimli tahlil qilingan. Chunki hozirga qadar bu masala yuridik jihatdan chuqur tadqiq etilmagan. Soliq nazorati samaradorligini oshirishning zamonaviy yо‘nalishi va yangi g‘oyasi taklif etilgan. Soliq nazoratini amalga oshirish masalalari yuzasidan milliy soliq huquqi doirasida chuqur ilmiy izlanishlar bugungi kunda mavjud bо‘lmaganligi hamda ushbu ilmiy maqolada aks ettirilgan fikrlar ilmiy qarashlar sifatida о‘rin olganini hisobga olib, ushbu tadqiqot ishida, asosan, qiyosiy-huquqiy tahlil metodidan foydalanildi. Shu bilan birga, kuzatish, umumlashtirish, induksiya va deduksiya metodlari qо‘llanildi. Soliq nazorati turli mahalliy va xorijiy huquqshunos olimlarning fikrlari asosida muallifning tahliliy mulohazalari asosida о‘rganilgan hamda xorijiy davlatlar tajribasi misolida tahlil qilingan. Natijada soliq nazoratini amalga oshirish borasidagi ayrim muammolar, xususan, mavjud normalarning ishlamasligi va uning sabablari aniqlandi. Muallif tomonidan О‘zbekiston Respublikasida mavjud bо‘lgan soliq nazoratining shakllari soliq tekshiruvlari va soliq monitoringiga oid qonunchilik normalaridagi bо‘shliqlar, qonunosti hujjatlarining tez о‘zgaruvchanlik sabablari va ularni soliq tо‘lovchilar uchun ta’siri tahlil qilingan. Shu bilan birga, soliq nazoratiga oid qonunchilikni qо‘llashda kamchiliklar borligi, ularni tuzatish uchun О‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining ayrim moddalariga о‘zgartish va qо‘shimchalar kiritish lozimligi aniqlangan. Maqolada ushbu sohadagi mavjud muammolar tahlilidan kelib chiqib, taklif va tavsiyalar ilgari surilgan.
Iqtiboslar
1. Yahyoyev Q.A. Soliqqa tortish nazariyasi va amaliyoti [Theory and practice of taxation]. Tashkent, Fan va texnologiyalar markazi Publ., 2003, pp.183-185.
2. Zavalishina I.A. Soliqlar: nazariya va amaliyot [Taxes: theory and practice]. Tashkent, Iqtisodiyot va huquq dunyosi Publ., 2005, p. 74.
3. Brizgalin A.V., Ilinix D.A. Nalogoviy kontrol [Tax control]. Nalogi i finansovoye pravo – Taxes and Financial Law, 2011, no. 5.
4. Chernika D.G. Nalogi i nalogooblozheniye [Taxes and taxation]. Moscow, Yurayt Publ., 2013.
5. Kucherov I.I., Sudakov O.Y., Oreshkin I.A. Nalogoviy kontrol i otvetstvennost za narusheniya zakonodatelstva o nalogax i sborah [Tax control and liability for violations of the legislation on taxes and fees]. Moscow, 2001, p. 26.
6. Porollo Ye.V. Nalogoviy kontrol: printsipi i metodi provedeniya [Tax control: principles and methods of implementation]. Moscow, 1996, pp. 6-7.
7. Toshmurodova B.E. Soliq nazorati [Tax control]. 2007, p. 21.
8. Yо‘ldoshev M., Tursunov Y. Soliq huquqi [Tax law]. Tashkent, Moliya Publ., 2000, p. 152.
9. Vahobov A.V., Jо‘rayev A. Soliqlar va soliqqa tortish [Taxes and taxation]. Tashkent, Sharq Publ., 2009, p. 309.
10. Mironova L.V. Povisheniye effektivnosti nalogovogo kontrolya v protsesse obespecheniya [Increasing the efficiency of tax control in the process of ensuring]. Moscow, Yurait Publ., 2011, p. 7.
11. Nuritdinova V. Soliq ma’murchiligini takomillashtirish mahalliy byudjetlar daromadlari barqarorligini ta’minlash garovidir [Improving tax administration is the key to ensuring the sustainability of local budget revenues]. Xalqaro moliya va hisob – Finance and Accounting, 2018, no. 1, pp. 120-122.
12. Tagayev A., Xashimoto F., Rо‘ziyev G‘., Xotamov K. Soliq nazorati [Tax control]. Tashkent, Yangi asr avlodi Publ., 2010, p. 4.
13. Nesterov G.G. Razvitiye mehanizmov nalogovogo kontrolya v sisteme obespecheniya ekonomicheskoy bezopasnosti [Development of tax control mechanisms in the system of ensuring economic security]. Abstract of Doctor’s degree dissertation. Moscow, 2010, p. 45.
14. Toshmurodova B., Elmirzayev S. Korporativ soliq menejmentida ichki soliq nazorati va tahlili [Internal tax control and analysis in corporate tax management]. Moliya –Finance, Tashkent, 2010, no. 3.
15. Alimardonov I.M., Yusupov A.Ch., Qulmatov A.O. Soliq tizimini isloh qilish sharoitida soliq nazoratining shakllari va uni takomillashtirish yо‘llari [Forms of tax control in the context of tax reform and ways to improve it]. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar ˗ Economics and Innovative Technologies, 2012, no. 3, p. 2.
16. Gangl K., Hofmann E., Hartl B., Berkics M. The impact of powerful authorities and trustful taxpayers: evidence for the extended slippery slope framework from Austria, Finland, and Hungary. Policy Studies, vol. 41 (1), pp. 98-111. DOI: 10.1080/01442872.2019.1577375/.
17. Becker G.S. Crime and Punishment: an economic approach. Journal of Political Economy, The University of Chicago Press, 1968, Mar. – Apr., vol. 76, no. 2, pp. 169-217.
18. Paramonova Yu. Three essays in optimal tax enforcement theory. PhD thesis. The University of Michigan, 2015, pp. 9-10.
19. Allingham M.G., Sandmo A. Income tax evasion: a theoretical analysis. University of Pennsylvania, Philadelphia, USA and The Norwegian School of Economics and Business Administration, Bergen, Norway. Journal of Public Economics, North Holland Publishing Company, 1972, no. 1, pp. 323-338.
20. Kuzmenko V.V. Problemi formirovaniya effektivnoy nalogovoy politiki v otnoshenii tenevogo sektora ekonomiki [Problems of forming an effective tax policy in relation to the shadow sector of the economy]. Stavropol, 2016, no. 4, pp. 69-73.
21. Bondarev D.M. Nalogovaya distsiplina v protsessax formirovaniya dohodov byudzheta [Tax discipline in the process of formation of budget revenues]. PhD thesis.
22. Yermolovskaya O.Y., Vertiprahova A.A. Nalogoviy komplayens – pravo, obyazannost ili moralnaya norma [Tax compliance is a right, obligation or moral norm]. Ekonomicheskaya bezopasnost – Economic Security, 2021, no. 3, pp. 685-696. DOI: 10.18334/ecsec.4.3.112093/.
23. Kuznetsov N.G., Sepilova Ye.S. Nalogoviy monitoring nalogoplatelshikov: rossiyskiy opit i perspektivi [Tax monitoring of taxpayers: russian experience and prospects]. Finansoviye issledovaniya – Financial Research, 2014, no. 4 (45).

