RAQAMLI HUQUQLARNI TARTIBGA SOLISH OMILLARI VA ZARURIYATI
Kalit so‘zlar:
mulk huquqi, ashyoviy huquq, raqamlashtirish, raqamli huquq tushunchasi, raqamli huquqlarni tartibga solish zaruriyati, raqamli huquqlarni tartibga solish omillariAnnotatsiya
Ushbu maqolada raqamli huquqlarning bugungi kunda qanchalik rivojlanib, hayotimizning barcha sohalariga kirib borayotganligi va shuning uchun ham ularni tartibga solishning zaruriyatga aylanayotgani haqida so‘z boradi. Bilamizki, bugungi kunda mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotni faol rivojlantirish, barcha tarmoqlar va sohalar, eng avvalo, davlat boshqaruvi, taʼlim, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Raqamli iqtisodiyot, raqamli texnologiyalar, o‘z navbatida, shaxslarning raqamli huquqlariga ham bevosita taʼsir ko‘rsatadi va uni tartibga solishdagi omillardan biri hisoblanadi. Maqolada raqamli huquqlarni tartibga solishga yana qanday omillar taʼsir ko‘rsatayotgani birma-bir sanab o‘tiladi. Raqamli huquq tushunchasi, uning axborot huquqi, mulk huquqi (ashyoviy huquq) kabilardan farqlari, uning fuqarolik huquqining obyekti sifatidagi o‘rni, huquqning qaysi turiga aloqadorligi yoki uning alohida huquq sohasi ekanligi to‘g‘risida fikr yuritiladi. Raqamli huquqlarni tartibga solish bo‘yicha mamlakatimiz va xorijda amalga oshirilayotgan ishlar haqida namunalar keltirilgan. Shuningdek, muallif maqolada raqamli huquqlarni tartibga solish uchun, avvalo, raqamli texnologiyalarni rivojlantirish va ularning fuqarolar tomonidan mukammal o‘rganilishini taʼminlash zarur, degan pozitsiyani ilgari suradi.
Iqtiboslar
1. e-Government Development Index ga ko‘ra, O‘zbekiston tashkilotga aʼzo 193 ta davlatning 87-pog‘onasida turibdi [According to the e-Government Development Index, Uzbekistan ranks 87th out of 193 member states]. Available at: https://gratanet.com/news/.
2. Elektron hukumatni rivojlantirish bo‘yicha sobiq SSSR davlatlari reytingi [Rating of e-government in the former USSR states]. Available at: https://www.gazeta.uz/ru/2020/07/14/e-gov/.
3. Tolkoviy slovar po informatsionnomu obshestvu i novoy ekonomike [Explanatory Dictionary of the Information Society and the New Economy]. Available at: http://information_society.academic.ru/.
4. Marey A. Tsifrovizatsiya kak izmenenie paradigmy [Digitalization as a paradigm shift]. Available at: https://www.bcg.com/ru-ru/about/bcg-review/digitalization.aspx/.
5. Keshelava А.V., Budanov V.G., Rumyantsev V.Yu. et al. Vvedenie v «Tsifrovuyu» ekonomiku [Introduction to the Digital Economy]. Geosistem, VNII, 2017, 28 p. (
6. Talapina E.V. Pravo i sifrovizatsiya: novie vizovi i perspektivi [Rights and digitalization: new visions and prospects]. Jurnal rossiyskogo prava – Journal of Russian law, 2018, no. 2, pp. 5-17.
7. Issledovanie rossiyskogo rinka onlayn-obrazovaniya i obrazovatelnih tehnologiy [Research of the Russian market of online education and educational technologies]. Available at: https://edmarket.digital/.
8. Batanov А.G. Sifrovie prava kak obʼekt grajdansko-pravovogo regulirovaniya [Digital rights as an object of civil law regulation]. Master’s dissertation. Nizhniy Novgorod, 2020, p. 16.
9. Digital freedom: the case for civil liberties on the Net. BBC News, 1999, March 4.
10. Yaponiya fuqarolik kodeksi [Civil Code of Japan]. Article 85. Available at: https://www.moj.go.jp/content/000056024.pdf/.
11. Sitdikova R.I. Tsifrovie prava kak noviy vid imushestvennih prav [Digital rights as a new view of property law]. DOI: 10.24411/2072-4098-2018-19004/.
12. The promotion, protection and enjoyment of human rights on the Internet: resolution (adopted at the 32nd Session). Available at: https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/RegularSessions/Session32/ Pages/ResDecStat.aspx/ (accessed 10.03.2020).
13. The right to privacy in the digital age: Resolution adopted by the General Assembly on
18 December 2013. Available at: http://undocs.org/A/RES/68/167/.
14. World News Publishing Focus. Available at: https://blog.wan-ifra.org/2015/07/29/italy-leads-theway-with-internet-bill-of-rights/.
15. Harmful Digital Communication Act 2015. Available at: http://www.legislation.govt.nz/act/public/2015/0063/latest/whole.html/.
16. The Digital Republic Bill-Overview. Available at: https://www.republique-numerique.fr/pages/in-english/.
17. Grajdanskiy kodeks Rossiyskoy Federatsii [Civil Code of Russian Federation]. Part 1. 30.11.1994, no. 51-FZ. Collection of legislation of the Russian Federation, 1994, no. 32, art. 3301.
18. Ekspertnoe zaklyuchenie po proektu federalnogo zakona № 424632-7 «O vnesenii izmeneniy v chasti pervuyu, vtoruyu i tretyu Grajdanskogo kodeksa Rossiyskoy Federatsii» [Expert Opinion on Draft Federal Law No. 424632-7 “On Amendments to Parts One, Two, and Three of the Civil Code of the Russian Federation”]. Adopted at a meeting of the Council under the President of the Russian Federation for the codification and improvement of civil legislation on January 17, 2019,
no. 183-1/2019. KonsultantPlyus.
19. Laptev V.А., Tarasenko O.А. Tsifrovaya ekonomika: kontseptualnie osnovi pravovogo regulirovaniya biznesa v Rossii [Digital Economy: conceptual basis for legal regulation of business in Russia]. Moscow, Prospekt LLC, 2020.
20. The United Nations has launched the Global Digital Human Rights Project. Available at: https://www.un.org/ru/un75/impact-digital-technologies/.

