SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING JORIY ETILISHI MUNOSABATI BILAN O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI BOJXONA QONUNCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

sun’iy intellekt, bojxona huquqi, avtomatlashtirilgan deklaratsiyalash, raqamli bojxona, transchegaraviy savdo, bojxona tartib-taomillari, raqamli transformatsiya, elektron tijorat, xalqaro bojxona amaliyoti

Annotatsiya

Mazkur maqolada bojxona munosabatlarini raqamlashtirish jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishni huquqiy tartibga solishning nazariy-huquqiy masalalari tadqiq etilgan. Xususan, sun’iy intellekt texnologiyalarining bojxona ma’muriyatchiligiga joriy etilishi, avtomatlashtirilgan deklaratsiyalash tizimlari, sun’iy intellektga asoslangan risklarni boshqarish mexanizmlari hamda bojxona nazoratining raqamli shakllarini huquqiy tartibga solishdagi dolzarb jihatlar tahlil qilingan. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar, jumladan, Jahon bojxona tashkiloti tomonidan ishlab chiqilgan raqamli bojxona standartlari hamda xorijiy davlatlarning ilg‘or tajribalari asosida bojxona munosabatlarida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning huquqiy asoslari o‘rganilgan. O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi 15- va 188-moddalarining amaldagi tahriri ilmiy-huquqiy jihatdan tahlil qilinib, bojxona tartib-taomillarini avtomatlashtirish, sun’iy intellekt tizimlari yordamida xavflarni tahlil qilish va masofaviy bojxona nazoratini amalga oshirishga oid mavjud huquqiy bo‘shliqlar aniqlangan. Tadqiqot natijasida bojxona munosabatlarini zamonaviy texnologik jarayonlarga moslashtirish, sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning huquqiy asoslarini mustahkamlash hamda O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksini takomillashtirishga qaratilgan normativ-huquqiy takliflar ishlab chiqilgan.

Iqtiboslar

Allende, J. (2022). World Customs Organization. Springer International Publishing.

Anderson, D., Belcineanu, A.-I., & Tzvetkova, M. (2025). AI for border management and customs controls. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/1286492

CAF Development Bank of Latin America. (2022). The strategic and responsible use of artificial intelligence in the public sector of Latin America and the Caribbean. OECD Publishing.

Fenwick, M., Kaal, W. A., & Vermeulen, E. P. (2017). Regulation tomorrow: What happens when technology is faster than the law? American University Business Law Review, 6(3).

Ghiran, A., Hakami, A., Bontoux, L., & Scapolo, F. (2020). The future of customs in the EU 2040. Publications Office of the European Union.

Giroud, A., & Bonilla-Feret, S. (2025). World investment report 2024: Investment facilitation and digital government. United Nations Conference on Trade and Development.

Hoekman, B. M., & Kostecki, M. M. (2009). The political economy of the world trading system: The WTO and beyond. Oxford University Press.

Kaplan, A., & Haenlein, M. (2019). Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons, 62(1), 15–25.

Mani, T. N., Kodali, S. K., Joshi, P., & Saravanan, S. (2026). Artificial intelligence: A modern approach. BR Publications.

Moens, G., & Trone, J. (2010). Commercial law of the European Union (Vol. 4). Springer.

Radjapova, L. S. (2026). Improving digitalization processes in the customs system of the Republic of Uzbekistan. Academic Journal of Digital Economics and Stability, 39(2), 259–267. https://doi.org/10.51699/economics.v39i2.1205

Republic of Uzbekistan. (2016). Customs Code of the Republic of Uzbekistan. https://lex.uz/docs/2876354

Saidov, A., Dustmukhamedov, A., & Khakimova, F. (2024). Problematic issues in the organization of customs control related to the application of artificial intelligence methods. AIP Conference Proceedings, 3004(1), Article 050003.

Singh, R. (2026). The role of artificial intelligence in customs clearance and export-import documentation. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.6737918

Russel, S. J., & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach (4th ed.). Pearson.

United Nations Conference on Trade and Development. (2025). Trade and development report 2025: On the brink: Trade, finance and global uncertainty. Stylus Publishing.

Yuklab Olishlar

Nashr qilingan

2026-10-30

Qanday Iqtibos Keltirish

SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING JORIY ETILISHI MUNOSABATI BILAN O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI BOJXONA QONUNCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI. (2026). YURISPRUDENSIYA, 6(5), 52-62. https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/804