MAXSUS MISSIYALAR INSTITUTINING TARIXIY RIVOJLANISHI

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

maxsus missiyalar, “ad hoc” diplomatiya, 1969-yildagi Maxsus missiyalar toʻgʻrisidagi konvensiya, diplomatik huquq, xalqaro odat huquqi, kodifikatsiya, doimiy diplomatik vakolatxonalar

Annotatsiya

Ushbu maqolada maxsus missiyalar institutining tarixiy rivojlanishi tadqiq etiladi, uning qadimiy “ad hoc” diplomatik amaliyotdan xalqaro huquqning mustaqil instituti sifatida kodifikatsiya qilinishigacha boʻlgan evolyutsiyasi koʻrib chiqiladi. Xalqaro huquq komissiyasi materiallariga, 1961- va 1969-yillardagi konvensiyalarga, shuningdek, diplomatik huquqqa oid ikkilamchi adabiyotlarga asoslangan doktrinal-tarixiy metoddan foydalanib, tadqiqotda uchta davr izchil tahlil qilinadi: qadimgi va oʻrta asrlar amaliyoti, XV–XIX asrlar klassik diplomatik tizimi hamda XX asr kodifikatsiyasi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, maxsus missiyalar tarixan doimiy diplomatik vakolatxonalardan oldin, yaʼni miloddan avvalgi toʻrtinchi ming yillikdan buyon faoliyat yuritib kelgan. XV asr oxirida doimiy (rezident) elchixonalar paydo boʻlganidan soʻng ham ikkala institut bir-birini siqib chiqarmasdan, balki asrlar davomida yonma-yon mavjud boʻlgan. Maxsus missiyalar faoliyati uzoq vaqt davomida xalqaro odat huquqi normalari va davlatlarning ikki tomonlama amaliyoti asosida tartibga solingan. Bu esa ularning huquqiy himoyasi parchalanib ketishiga olib kelgan. Bu holat ikki jahon urushidan keyin “ad hoc” diplomatik aloqalar kengayishi bilan tobora maqbul boʻlmay qolgan. Maqolada shunday xulosaga kelinadiki, 1969-yildagi Konvensiya yangi institutning yaratilishi emas, balki mazkur tarixiy jarayonning yakuniy natijasi boʻlib, u allaqachon shakllangan odat normalariga shartnoma-huquqiy shakl bergan. Shu bilan birga, u odat huquqining qoldiq rolini saqlab qolgan. Maxsus missiyalar diplomatiyaning moslashuvchan vositasi boʻlib qolmoqda va doimiy diplomatik vakillikni toʻldiruvchi ahamiyat kasb etmoqda.

Iqtiboslar

Anthony, D. (2021). Diplomatic privileges and immunities: Australian practice. Asian Yearbook of International Law, 27. https://doi.org/10.1163/9789004687202_006

Atadjanov, R. (2021). Diplomatic privileges and immunities: Central Asian law and practice. Asian Yearbook of International Law, 27, 32. https://doi.org/10.1163/9789004687202_005

Berridge, G. R. (2015). Diplomacy: Theory and practice (5th ed.). Palgrave Macmillan.

Berridge, G. R., Keens-Soper, M., & Otte, T. G. (2001). Diplomatic theory from Machiavelli to Ratzel. Palgrave Macmillan.

Cooper, A. F., Heine, J., & Thakur, R. (Eds.). (2013). The Oxford handbook of modern diplomacy. Oxford University Press.

Denza, E. (2016). Diplomatic law: Commentary on the Vienna Convention on Diplomatic Relations (4th ed.). Oxford University Press.

Denza, E. (2024). Diplomatic law: Commentary on the Vienna Convention on Diplomatic Relations (5th ed.). Oxford University Press.

Frigo, D. (Ed.). (2000). Politics and diplomacy in early modern Italy. Cambridge University Press.

Haque, M. E., & Bhuiyan, A. U. (2021). Diplomatic immunity and privileges: Bangladesh state practice. Asian Yearbook of International Law, 27. https://doi.org/10.1163/9789004687202_007

International Law Commission. (1967). Draft articles on special missions with commentaries. United Nations. https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_3_1967.pdf

Kanel, P. (2021). Diplomatic privileges and immunities: Looking at the Nepalese approach. Asian Yearbook of International Law, 27, 92. https://doi.org/10.1163/9789004687202_008

Michalowski, P. (1993). Letters from early Mesopotamia (E. Reiner, Ed.). Scholars Press.

Nahlik, S. E. (1967). Development of diplomatic law. Recueil des Cours, 122, 325.

Naskou-Perraki, P. (2025). Diplomatic relations between states in contemporary international law. In P. Naskou-Perraki (Ed.), Contemporary diplomatic and consular relations (p. 92). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-99243-8_6

Nicolson, H. (1963). Diplomacy (3rd ed.). Oxford University Press. https://dn790007.ca.archive.org/0/items/in.ernet.dli.2015.14552/2015.14552.Diplomacy.pdf

Nikołajew, J. (2013). The concept and classification of special missions under international law doctrine. Review of Comparative Law, 18.

Ogaranya, M. (2025). Evaluating the relevance of special missions in diplomatic and consular relations via the 1969 Convention on Special Missions. Yearbook of the International Law Commission 1963, 2, 151.

Roberts, I. (2017). Satow’s diplomatic practice (7th ed.). Oxford University Press.

Thucydides. (2013). The history of the Peloponnesian War (R. Crawley, Trans.). Roman Roads Media. https://files.romanroadsstatic.com/materials/thucydides.pdf

United Nations. (1998). Analytical guide to the work of the International Law Commission, 1949–1997. https://library.au.int/analytical-guide-work-international-law-commission-1949-1997-5

Vattel, E. de, & Chitty, J. (1844). The law of nations; or, Principles of the law of nature, applied to the conduct and affairs of nations and sovereigns. T. & J. W. Johnson. https://www.loc.gov/item/10017158/

Walton, B. A. (2024). Immunities. In Public international law: A multi-perspective approach (pp. 368). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003451327-13

Wood, M. (n.d.). Convention on Special Missions. United Nations Audiovisual Library of International Law. https://legal.un.org/avl/ha/csm/csm.html

Yuklab Olishlar

Nashr qilingan

2026-10-30

Qanday Iqtibos Keltirish

MAXSUS MISSIYALAR INSTITUTINING TARIXIY RIVOJLANISHI. (2026). YURISPRUDENSIYA, 6(5), 174-184. https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/818