O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQAROLIK HUQUQIDA RAQAMLI AKTIVLAR VA ELEKTRON BITIMLARNI TARTIBGA SOLISHNING DOLZARB MUAMMOLARI
Kalit so‘zlar:
raqamli aktiv, raqamli huquq, smart-kontrakt, eskrou, mulk huquqi triadasi, elektron tijorat, blokcheyn, kripto-aktivAnnotatsiya
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida shakllanayotgan raqamli aktivlar va elektron bitimlarni huquqiy tartibga solishning dolzarb sivilistik muammolari tahlil qilingan. Klassik mulk huquqi triadasi (egalik qilish, foydalanish, tasarruf etish) blokcheyndagi nomoddiy obyektlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri qo‘llanishining huquqiy imkonsizligi hamda milliy qonunchilikdagi konseptual kolliziyalar ochib berilgan. Smart-kontraktlardagi “kod, bu qonun” tamoyilining an’anaviy shartnoma huquqi prinsiplari bilan ziddiyatlari asoslangan. Tadqiqotda tizimli-tuzilmaviy metod raqamli aktivlarning fuqarolik huquqi obyektlari tizimidagi o‘rnini aniqlashga, qiyosiy-huquqiy metod AQSH, Germaniya, YI va Janubiy Koreya tajribasini milliy huquqqa adaptatsiya qilish imkoniyatlarini baholashga, rasmiy-mantiqiy metod esa amaldagi qonunchilikdagi bo‘shliq va kolliziyalarni aniqlashga xizmat qilgan. Elektron marketpleyslarda iste’molchilar huquqlarini himoya qilish uchun majburiy eskrou tizimini joriy etish zarurati xorijiy tajriba asosida dalillanib, fuqarolik qonunchiligini takomillashtirish yuzasidan aniq takliflar ishlab chiqilgan.
Iqtiboslar
Abdusatarov, J. (2025). Raqamli aktivlar bilan bog‘liq nizolarni hal qilishning muqobil usullari [Alternative methods for resolving disputes related to digital assets]. Modern Science and Research, 4(8), 25–32. inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/13347
Aleksandrova, N. S. (2021). Sootnoshenie ponyatiy “tsifrovye prava”, “tsifrovaya valyuta” i “tsifrovoy finansovyy aktiv” [Correlation of the concepts of “digital rights», “digital currency” and “digital financial asset”]. Bulletin of the Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia, (6), 28–31.
Competition Promotion and Consumer Protection Committee. (2025, March 14). Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar [Committee’s Efforts in Consumer Rights Protection]. https://raqobat.gov.uz/uz/istemolchilar-huquqlarini-himoya-qilish-boyicha-amalga-oshirilayotgan-ishlar/
Competition Promotion and Consumer Protection Committee. (2026, April 27). Raqobat qoʻmitasining elektron tijorat bozorida isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish: Mavjud muammolar va ularning yechimlari yuzasidan takliflari [Proposals of the Competition Committee on consumer protection in the e-commerce market: Existing problems and their solutions]. https://raqobat.gov.uz/uz/raqobat-qomitasining-elektron-tijorat-bozorida-istemolchilar-huquqlarini-himoya-qilish-mavjud-muammolar-va-ularning-yechimlari-yuzasidan-takliflari/
Egorova, M. A., & Blazheev, V. V. (2020). Tsifrovoe pravo [Digital law]. Prospekt.
Jo‘rayev, F. (2023, September 25). Eskrou tizimi iste’molchilar uchun qanday qulayliklar yaratadi? [What conveniences does the escrow system provide for consumers?]. Huquqburch.uz. https://huquqburch.uz/eskrou-tizimi-istemolchilar-uchun-qanday-qulayliklar-yaratadi/
Madiyarova, Sh. O. (2025). Smart shartnomalar orqali mulk huquqini oʻtkazish: Huquqiy asoslar va amaliy muammolar [Transfer of property rights through smart contracts: Legal bases and practical problems]. New Uzbekistan Student Newsletter, (3), 2.
Property Rights Alliance. (2025). International Property Rights Index (IPRI) 2025 report. https://internationalpropertyrightsindex.org
Republic of Uzbekistan. (1996). Civil Code of the Republic of Uzbekistan. Lex.uz. https://lex.uz/docs/111189
Republic of Uzbekistan. (2022, September 29). On electronic commerce (Law No. LRU-792). Lex.uz. https://lex.uz/docs/-6213382
Rozhkova, M. A. (2020). Yavlyaetsya li tsifrovoe pravo otraslyu prava i nuzhno li ozhidat poyavleniya Tsifrovogo kodeksa? [Is digital law a branch of law and should we expect the emergence of a Digital Code?]. Economy and Law, (4), 3–13.
Said, N. (2022, December 5). O‘zbekistonda uy-joy xaridorlarini qanday himoya qilish mumkin? Eskrou tizimi – davr talabi [How to protect home buyers in Uzbekistan? The escrow system is the need of the hour]. Kun.uz. https://kun.uz/news/2022/12/05/ozbekistonda-uy-joy-xaridorlarini-qanday-himoya-qilish-mumkin-eskrou-tizimi-davr-talabi
Savitskaya, K. D. (2015). Tsifrovye aktivy: Teoriya i pravovoe regulirovanie na primere Soedinyonnykh Shtatov Ameriki [Digital assets: Theory and legal regulation on the example of the United States of America]. Bulletin of Polotsk State University. Series D, Economic and Legal Sciences, (15), 75–77.
Xolmirov, B. A. (2025). Fuqarolik huquqida raqamli obyektlar muomalasini huquqiy tartibga solish [Legal regulation of the circulation of digital objects in civil law]. TSUL Publ.
Yakubov, A. N. (2024). Raqamli aktivlar tasnifi va ularning sivilistik tabiati [Classification of digital assets and their civil nature]. Jurisprudence, (3), 38–45.
Yuklab Olishlar
Nashr qilingan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 YURISPRUDENSIYA
Ushbu ish Creative Commons Attribution 4.0 International License ostida litsenziyalangan.
