QILMISHNING JINOIYLIGINI ISTISNO QILUVCHI HOLAT SIFATIDA ZARURIY MUDOFAA VA UNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Kalit so‘zlar:
qilmish, qilmishning jinoiyligini istisno qilish, zaruriy mudofaa, tajovuz, tajovuzchi, tajovuzning realligi, ijtimoiy xavf, shaxs, jamiyat yoki davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlariAnnotatsiya
Mazkur maqolada muallif qilmishning jinoiyligini istisno qiluvchi holat sifatida zaruriy mudofaa va uning oʻziga xos xususiyatlarini yoritgan. Muallifning qayd etishicha, shaxs, uning huquq va erkinliklari, qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishni taʼminlash maqsadida jinoyat qonunchiligini liberallashtirish hamda takomillashtirish jinoyat-huquqiy siyosatda ustuvor vazifalardan biri sanaladi. Muallif zaruriy mudofaa institutining eng muhim xususiyatlaridan yana biri zaruriy mudofaa faqat ijtimoiy xavfli tajovuzlarga qarshi qaratilgan boʻlishi, biroq qonun chiqaruvchi jinoyat qonunida bunday tajovuz turlarini bir-biridan farqlamasligiga eʼtibor qaratadi. Shuningdek, qilmishni zaruriy mudofaa holatida sodir etilgan deb baholashda birmuncha qiyinchiliklar mavjudligi yoritilgan. Bundan tashqari, zaruriy mudofaani asosli deb topishning yana bir sharti tajovuzda ijtimoiy xavfning mavjudligi ekanligi bayon qilingan. Shunga toʻxtalib, muallif tajovuz boʻlmagan hollarda tajovuzchi ham boʻlmaydi, tajovuzchining yoʻqligi esa zaruriy mudofaa huquqidan foydalanish imkoniyatini yoʻqqa chiqarishini tushuntiradi. Maqolada nafaqat jinoiy huquqbuzarliklar, balki maʼmuriy huquqbuzarliklardan mudofaa ham shaxsning zaruriy mudofaa huquqini keltirib chiqarishi asoslantirilgan. Zaruriy mudofaa shaxsni jinoiy javobgarlikdan ozod etuvchi holat emas, balki qonunga xilof tajovuzlarda tajovuzchiga qonun yoʻl qoʻyadigan usullar orqali hujum qilib, zarar yetkazgan hollarda qilmish jinoyat sanalmaydigan holatdir. Shu jihatdan ham zaruriy mudofaa holatida sodir etilgan qilmish, agar uning chegaralaridan chetga chiqilmagan boʻlsa, tajovuz qiluvchi shaxsga zarar yetkazish orqali ijtimoiy xavfli tajovuzlarga faol qarshilik koʻrsatish bilan jinoyat obyektini muhofaza qilishga ragʻbatlantirishi asoslantirilgan.
Iqtiboslar
1. Neobhodimaya oborona. II Yuridicheskaya ensiklopediya [Necessary Defense And Legal Encyclopedia]. Ed. B.N. Topornin. Moscow, Yurist Publ., 2001, p. 613.
2. Lebedev V.M., Skuratov Yu.I. Kommentariy k ugolovnomu kodeksu Rossiyskoy Federatsii [Commentary on the Criminal Code of the Russian Federation]. Moscow, 1996, p. 73.
3. Tagansev N.S. Russkoye ugolovnoye pravo [Russian criminal law]. 1994, p. 195.
4. Persev D.V. Ugolovno-pravovyye i kriminologicheskiye problemy neobkhodimoy oborony [Criminal law and criminological problems of necessary defense]. PhD thesis. Kaliningrad, 2004, p. 79.
5. Tkachenko V.I. Neobkhodimaya oborona po ugolovnomu pravu [Necessary defense in criminal law]. Moscow, Yuridicheskaya literatura Publ., 1979, p. 9.
6. Sluskiy I.I. Obstoyatel’stva, isklyuchayushhiye ugolovnuyu otvetstvennost’ [Circumstances excluding criminal liability]. Leningrad, Leningrad University Publ., 1956, p. 46.
7. Merkuryev V.V. Neobkhodimaya oborona: ugolovno-pravovyye i kriminologicheskiye aspekty [Necessary defense: criminal law and criminological aspects]. Abstract of PhD thesis. Ryazan, 1998, p. 11.
8. Bikmashev V.A. Ugolovno-pravovyye aspekty primeneniya ognestrel’nogo oruzhiya sotrudnikami organov vnutrennikh del [Criminal-legal aspects of the use of firearms by employees of internal affairs bodies]. Abstract of PhD thesis. Moscow, 1997, p. 9.
9. Milyukov S.F. Rossiyskoye ugolovnoye zakonodatel’stvo: opyt kriticheskogo analiza [Russian criminal legislation: experience of critical analysis]. 2000, p. 106.
10. Durmanov N.D. Obstoyatel’stva, isklyuchayushhiye obshhestvennuyu opasnost’ i protivopravnost’ deyaniya [Circumstances excluding public danger and wrongfulness of the act]. Moscow, 1961, p. 12.
11. Shavgulidze T.G. Neobkhodimaya oborona [Necessary defense]. Tbilisi, Mesniyereba Publ., 1966, p. 51.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi [Code of Administrative Responsibility of the Republic of Uzbekistan]. Bulletin of the Supreme Council of the Republic of Uzbekistan, 1995, no. 3.
13. Rustambayev M.X. Kommentariy k Ugolovnomu kodeksu Respubliki Uzbekistan [Commentary on the Criminal Code of the Republic of Uzbekistan]. A common part. Tashkent, Ukituvchi Publ., 2004, p. 341.
14. Ugolovnyy kodeks Respubliki Uzbekistan: nauchno-prakticheskiy kommentariy [Criminal Code of the Republic of Uzbekistan: scientific and practical commentary]. Tashkent, Adolat Publ., 1996, p. 71.
15. Yakubov A.S., Kabulov R. et al. Ugolovnoye pravo [Criminal law]. General part. Tashkent, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan Publ., 2005, p. 362.
16. Rozin N.N. O krayney neobkhodimosti [About extreme necessity]. 1899, p. 21.
17. Ugolovnoye pravo [Criminal law]. A common part. Moscow, Gosyurizdat Publ., 1938, p. 291.
18. Domakhin S.A. Kraynyaya neobkhodimost’ po sovetskomu ugolovnomu pravu [Urgent necessity in Soviet criminal law]. Moscow, Gosyurizdat Publ., 1955, p. 14.
