TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING HALOLLIGI PREZUMPSIYASI IQTISODIY HUQUQLARNI SUDDA HIMOYA QILISHNING PROTSESSUAL KAFOLATI SIFATIDA

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

tadbirkorlik subyekti, iqtisodiy huquqlar, sud himoyasi, halollik, halollik prezumpsiyasi, iqtisodiy sud ishlarini yuritish, davlat organi, protsessual kafolatlar, Iqtisodiy protsessual kodeks

Annotatsiya

Mazkur maqolada tadbirkorlik subyektlarining halolligi prezumpsiyasining huquqiy tabiati o‘rganilib, ushbu normani O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy protsessual qonunchiligida bevosita mustahkamlash zarurati asoslab berilgan. Tadqiqot shunga asoslanganki, O‘zbekiston qonunchiligida tadbirkorlik erkinligini himoya qilishga qaratilgan bir qator moddiy-huquqiy kafolatlar belgilangan bo‘lsa-da, bunday kafolatlarning mavjudligi tadbirkorlar davlat organlarining xatti-harakatlari yoki qarorlari ustidan nizolashganda taraflarning protsessual mavqeyi muvozanatini o‘z-o‘zidan ta’minlay olmaydi. Shu bois halollikning umumiy prinsipi va uning huquqiy prezumpsiya shaklidagi protsessual ifodasi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksiga muvofiq isbotlash majburiyatini taqsimlashni tartibga soluvchi amaldagi qoidalar tahlil qilingan hamda tadbirkorlik subyektlari uchun halollik prezumpsiyasi aniq belgilab qo‘yilmagani keltirib chiqaradigan protsessual oqibatlar ochib berilgan. Shuningdek, tadqiqot doirasida Qozog‘iston, Germaniya va Fransiyada qo‘llanadigan yondashuvlar qiyosiy-huquqiy tahlil qilinib, ushbu mamlakatlarning protsessual qonunchiligida davlat organlari ishtirokidagi nizolarda xususiy subyektlarni himoya qilish mexanizmlari qay darajada ta’minlanganiga e’tibor qaratilgan. Tahlil natijalariga tayangan holda maqolada Iqtisodiy protsessual kodeksga yangi 68¹-moddani kiritish taklif etilgan. Taklif etilayotgan norma, agar qonunda belgilangan tartibda aksi isbotlanmagan bo‘lsa, tadbirkorlik subyektining xatti-harakatlari hamda faoliyati qonuniy va vijdonan amalga oshirilganligi to‘g‘risidagi rad etilishi mumkin bo‘lgan prezumpsiyani belgilab beradi. Tadbirkorlik faoliyatiga ta’sir ko‘rsatuvchi huquqiy choralar bilan bog‘liq nizolarda taxmin qilinayotgan qonunga xiloflik yoki vijdonsizlikni asoslab berish majburiyati tegishli davlat organi zimmasiga yuklatiladi. Muallifning fikricha, bunday yondashuv tadbirkorlar uchun protsessual kafolatlarni mustahkamlaydi, iqtisodiy sud ishlarini yuritishda oqibatlarni oldindan baholay olish imkoniyatini hamda huquqiy aniqlik darajasini oshiradi, tadbirkorlik subyektlari va davlat organlari o‘rtasida protsessual majburiyatlarning yanada mutanosib taqsimlanishiga xizmat qiladi.

Iqtiboslar

Alekseev, S. S. (1981). Obshchaya teoriya prava [General theory of law] (Vols. 1–2). Legal Literature. https://search.rsl.ru/ru/record/01001071360

Dirgėlienė, I. (2016). The principle of good faith in different legal systems: Comparative aspects of the application. East European Scientific Journal, 7(4), 148–152.

Dundua, L., & Kakushadze, G. (2024). The principle of good faith in modern civil law. Sciences of Europe, (155), 28–37.

Federal Republic of Germany. (2002). Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) [Civil Code]. Federal Ministry of Justice. https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/

French Republic. (2016). Code civil [Civil Code]. Légifrance. https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000032040772

Gladkikh, D. N. (2012). Printsip dobrosovestnosti v grazhdanskom prave [The principle of good faith in civil law]. Legislation, (1). https://base.garant.ru/58096547/

Goncharov, R. V. (2017). Dobrosovestnost v grazhdanskom prave Rossiyskoy Federatsii: Printsip ili prezumptsiya [Good faith in the civil law of the Russian Federation: Principle or presumption]. Tavrichesky Scientific Observer 4(21). https://cyberleninka.ru/article/n/dobrosovestnost-v-grazhdanskom-prave-rossiyskoy-federatsii-printsip-ili-prezumptsiya

Halberda, J. (2020). The principle of good faith and fair dealing in English contract law. Legal Studies, 64(3), 312–325. https://doi.org/10.21638/spbu25.2020.301

Inshakova, A. O. (2024). Legal presumptions of good faith and reasonableness of doing business. Legal Concept, 23(2), 86–93. https://doi.org/10.15688/lc.jvolsu.2024.2.11

Mosin, S. A. (2023). Svoystva konstitutsionnogo printsipa dobrosovestnosti sub”ektov pravootnosheniy [Properties of the constitutional principle of good faith of subjects of legal relations]. Law. Journal of the Higher School of Economics, (1), 27–45. https://doi.org/10.17323/2072-8166.2023.1.27.45

Pokrovsky, I. A. (2010). Osnovnye problemy grazhdanskogo prava [Basic problems of civil law]. Statut.

Republic of Kazakhstan. (2015, October 29). Entrepreneur Code of the Republic of Kazakhstan (Law No. 375-V). https://www.adilet.zan.kz/eng/docs/K1500000375

Republic of Uzbekistan. (2012, May 2). On amendments and additions to the Law of the Republic of Uzbekistan “On guarantees of freedom of entrepreneurial activity” (Law No. LRU-328). https://lex.uz/uz/acts/2006789

Republic of Uzbekistan. (2018, January 24). On the approval of the Economic Procedure Code of the Republic of Uzbekistan (Law No. LRU-461). https://www.lex.uz/docs/3523800

Republic of Uzbekistan. (2023, April 30). Constitution of the Republic of Uzbekistan. Lex.uz. https://lex.uz/docs/6451070

Solomin, S. K., & Solomina, N. G. (2018). Dobrosovestnost v grazhdanskom prave [Good faith in civil law]. Yustitsinform.

Ulyanov, A. V. (2014). Dobrosovestnost v grazhdanskom prave [Good faith in civil law]. Journal of Russian Law, (6), 133–140.

Vaskovsky, E. V. (2002). Uchenie ob interpretatsii i primenenii grazhdanskikh zakonov [The doctrine of the interpretation and application of civil laws]. Gorodets Legal Bureau.

Voronoy, V. (2002). Dobrosovestnost kak grazhdansko-pravovaya kategoriya [Good faith as a civil-law category]. Legislation, (6). https://base.garant.ru/4049177/

Vronskaya, M. V., & Vasilenko, E. O. (2021). Tsel i funktsii prezumptsii dobrosovestnosti uchastnikov predprinimatelskikh pravootnosheniy [The purpose and functions of the presumption of good faith of participants in entrepreneurial legal relations]. Territory of New Opportunities: Bulletin of the Vladivostok State University of Economics and Service, (4).

Wolfson, V. L. (2018). Kategoriya i printsip dobrosovestnosti v grazhdanskom prave [The category and principle of good faith in civil law]. In Sbornik statey v chest’ 65-letiya A. P. Sergeeva [Collected papers in honour of the 65th anniversary of A. P. Sergeev] (pp. 110–134). Statut. https://publications.hse.ru/chapters/315084067

Yuklab Olishlar

Nashr qilingan

2026-10-30

Qanday Iqtibos Keltirish

TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING HALOLLIGI PREZUMPSIYASI IQTISODIY HUQUQLARNI SUDDA HIMOYA QILISHNING PROTSESSUAL KAFOLATI SIFATIDA. (2026). YURISPRUDENSIYA, 6(5), 38-51. https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/803