OXIRGI ZARURATNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

oxirgi zarurat, zarar, jinoyat, javobgarlik, jazo, ayb, chora, xavf, oldini olish, bartaraf etish

Annotatsiya

Mazkur maqolada oxirgi zaruratning nazariy va amaliy jihatlari va uning o‘ziga xos belgilari tahlil etilgan. Bundan tashqari, maqolada oxirgi zarurat hollarida, agar boshqa vositalar orqali xavfning oldini olish mumkin bo‘lsa yoki keltirilgan zarar oldi olingan zarardan oshib ketsa, qonun bilan qo‘riqlanadigan huquq va manfaatlarga bunday zarar yetkazish oxirgi zarurat chegarasidan chetga chiqish deb topilishi va uning o‘ziga xos belgilari borasida ham so‘z yuritiladi. Shuningdek, muallif maqolada oxirgi zarurat holatida sodir qilingan deb topishda quyidagi: birinchidan, oxirgi zarurat tufayli qonun bilan qo‘riqlanadigan ijtimoiy munosabatga zarar yetkazilishi; ikkinchidan, oxirgi zarurat faqat xavf boshlangan va tamom bo‘lmagan vaqt mobaynidagina qo‘llanishi hamda bunda hali boshlanmagan va tugab bo‘lgan xavfga nisbatan oxirgi zarurat chorasini qo‘llash mumkin emasligi; uchinchidan, vujudga kelgan xavfni boshqa biror chora orqali bartaraf qilishning iloji bo‘lmagan bo‘lishi va qo‘llangan chora xavfni bartaraf qilishning oxirgi chorasi bo‘lishi kerakligi; to‘rtinchidan, xavf manbayi tomonidan keltirilishi mumkin bo‘lgan zarardan oxirgi zarurat tufayli keltirilgan zarar kamroq bo‘lishi; beshinchidan, qonun doirasida, ya’ni oxirgi zarurat chegarasidan chetga chiqmagan bo‘lishga doir  belgilarni asos qilish mumkinligini olimlarning fikr va mulohazalari bilan tahlil etadi.

Iqtiboslar

1. Jinoyat huquqi [Criminal law]. Tashkent, Academy of the Ministry of Internal Affairs, 2012,

p. 349.

2. Sidorenko E.L. Otritsatel’noye povedeniye poterpevshego i ugolovnyy zakon [Negative behavior and criminal law]. St. Petersburg, Yuridicheskiy tsentr Press, 2003, p. 310.

3. Domakhin S.A. Kraynyaya neobkhodimost’ po sovetskomu ugolovnomu pravu [Urgent necessity according to Soviet criminal law]. Мoscow, 1955.

4. Kozak V.I. Voprosy teorii i praktiki krayney neobkhodimosti [Questions of theory and practice of extreme necessity]. Saratov, 1981.

5. Entsiklopediya gosudarstva i prava [Encyclopedia of State and Law]. Ed. P.I. Stuchki. Moscow, Communist Academy, 1930, vol. 2, p. 423.

6. Naumov A.V. Rossiyskoye ugolovnoye pravo [Russian criminal law]. Moscow, Bek, 1996, p. 347.

7. Gegel’ G.V.F. Filosofiya prava [Philosophy of law]. Moscow, 1990, p. 171.

8. Nemirovskiy E. YA. Uchebnik ugolovnogo prava [Textbook of criminal law]. Odessa, 1919, p. 167.

9. Vinokurov V.V. Pravomernoye prichineniye vreda v sostoyanii krayney neobkhodimosti [Lawful infliction of harm in a state of emergency]. Krasnoyarsk, Siberian institute of law of the Ministry of Internal Affairs of Russia, 2001, p. 66.

10. Aleshina E.A. Nekotoryye problemy primeneniya ugolovnogo zakonodatelstva, obespechivayushchego pravo lits na deystviya v sostoyanii krayney neobkhodimosti [Some problems of the application of criminal legislation that ensures the right of persons to act in a state of emergency]. Actual Problems of Russian Law, 2007, no. 2, p. 319.

11. Khametdinova G.F. Ugolovno-pravovaya kharakteristika krayney neobkhodimosti [Criminal-legal characteristic of extreme necessity]. PhD thesis, 2007, p. 19.

12. Usmonaliyev M. Jinoyat huquqi [Criminal law]. Tashkent, Jangi asr avlodi Publ., 2005,

pp. 355–356.

13. Antonov V.F. Kraynyaya neobkhodimost’ v ugolovnom prave [Urgent Necessity in Criminal Law]. Moscow, Uniti-Dana Publ., 2005, p. 60.

14. Rustamboyev M.X. Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi [Course of criminal law of the Republic of Uzbekistan]. Doctrine of crime. Tashkent, Ilm Ziyo Publ., 2010., vol. 1, p. 355.

15. Baulin YU.V. Obstoyatel’stva, isklyuchayushchiye prestupnost’ deyaniya [Circumstances excluding the criminality of the act]. Harkov, 1991, p. 308.

16. Pleshakov A.M., Shkabin G.S. Kraynyaya neobkhodimost’ kak obstoyatel’stvo, isklyuchayushcheye prestupnost’ deyaniya [Urgent necessity as a circumstance excluding the wrongfulness of an act]. Ryazan, 2005, p. 24.

17. Lysak N.V. Kraynyaya neobkhodimost’ [ Emergency]. Investigator, 1998, no. 6, p. 22.

18. Sidorov B. V. Ugolovno-pravovyye garantii pravomernogo, sotsial’no-poleznogo povedeniya [Criminal legal guarantees of lawful, socially useful behavior]. Kazan, Publishing House of Kazan University, 1992, p. 79.

19. Orekhov V.V. Neobkhodimaya oborona i inyye obstoyatel’stva, isklyuchayushchiye prestupnost’ deyaniya [Necessary defense and other promises excluding the criminality of the act]. St. Petersburg, Juridicheskiy tsenter Press, 2003, p. 130.

20. Kadnikov N.G. Obstoyatel’stva, isklyuchayushchiye prestupnost’ deyaniya [Circumstances excluding the criminality of the act]. Moscow, 1998, p. 25.

21. Niyozova S.S. Legal conditions for the lawfulness of necessary defense. The American Journal of Political Science Law and Criminology, 2021, pp. 21–29.

22. Niyozova S.S. Strong emotional arousal (Effect) as a criminal law norm. The American Journal of Political Science Law and Criminology, 2021, March 31, pp. 96–102. DOI: 10.37547/tajpslc/Volume 03 Issue 03-15. –p. 96-102.

23. Sovetskoye ugolovnoye pravo [Soviet criminal law]. Eds. G.A. Krieger, N.F. Kuznetsova,

Y.M. Tkachevsky. Moscow, 1988, pp. 153–158.

Yuklab Olishlar

Nashr qilingan

2026-02-18

Qanday Iqtibos Keltirish