TRANSPORT VOSITALARI HARAKATI YOKI ULARDAN FOYDALANISH XAVFSIZLIGI QOIDALARINI BUZISHNING IJTIMOIY XAVFLILIGI VA UNING JINOIY JAVOBGARLIKNI BELGILASHDAGI AHAMIYATI

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

yoʻl harakati xavfsizligi, jinoiy javobgarlik, kriminalizatsiya, huquqbuzarlik profilaktikasi, statistik tahlil, davlat va jamiyat manfaatlari, inson hayoti va sogʻligʻini muhofaza qilish

Annotatsiya

Ushbu maqolada transport vositalari harakati yoki ulardan foydalanish xavfsizligi qoidalarini buzish bilan bogʻliq ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi, mazkur sohadagi huquqiy tartibga solishning tarixiy bosqichlari hamda ushbu jinoyatning ijtimoiy xavflilik xususiyatlari atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda transport vositalari harakati xavfsizligini taʼminlashga oid xalqaro huquqiy hujjatlar, xususan, BMT konvensiyalari, xorijiy davlatlar tajribasi va milliy qonunchilik normalari oʻzaro qiyosiy oʻrganilgan. Maqolada yoʻl-transport hodisalarining oʻsish dinamikasi, ularning inson hayoti va sogʻligʻiga, jamiyat xavfsizligiga, davlat hamda jamoat manfaatlariga yetkazayotgan salbiy oqibatlari statistik maʼlumotlar asosida yoritilgan. Shuningdek, soha qoidalarini buzishning ijtimoiy xavfliligi masalasi yuzasidan milliy va xorijiy olimlarning nazariy qarashlari tahlil qilinib, jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasi va xususiyatlarini belgilovchi obyektiv hamda subyektiv omillar ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Mazkur qilmishni kriminalizatsiya qilishning huquqiy va ijtimoiy zarurati ochib berilib, yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash davlatning muhim vazifalaridan biri ekanligi dalillangan. Shu bilan birga, transport vositasidan jinoiy maqsadlarda qasddan foydalangan holda sodir etiladigan qilmishlarni transport xavfsizligi qoidalarini ehtiyotsizlik orqasidan buzish jinoyatlaridan farqlash masalalariga ham alohida eʼtibor qaratilgan. Maqola yakunida yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash sohasidagi mavjud muammolarni bartaraf etish, jinoyatchilik profilaktikasini kuchaytirish, huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish hamda fuqarolarning hayoti va sogʻligʻini muhofaza qilishga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy takliflar ilgari surilgan.

Iqtiboslar

Abdurasulova, K. R. (1994). Ugolovnaya otvetstvennost za moshennichestvo [Criminal liability for fraud] (Abstract of doctoral dissertation). Tashkent State University of Law.

Abdusalomov, M., & Karaketov, Yu. (1997). Otvetstvennost za vymogatelstvo [Liability for extortion]. Fan.

Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. (2023). Transport vositalari harakati yoki ulardan foydalanish xavfsizligi qoidalarini buzish jinoyatlarini tergov qilishning oʻziga xos xususiyatlari [Specific features of investigating crimes related to the violation of safety rules for the movement or operation of vehicles]. Academy of the MIA.

Alibayeva, N., Kuchkarova, R., Turgunova, F., Rozimova, G., Karaketova, Q., Jumanazarova, D., & Turabaeva, Z. (2026). Suicide prevention among adolescents: Integrating psychological assistance with legal and social frameworks. Qubahan Academic Journal, 6(1), 325–347. https://doi.org/10.48161/qaj.v6n1a2217

Aytmuratov, J. J. (2023). Ichki ishlar organlari uchun “yoʻl-patrul faoliyati” mutaxassisligi boʻyicha serjantlar tarkibi xodimlarini maxsus kasbiy tayyorlash kursi boʻyicha oʻquv-uslubiy majmua [Educational-methodical complex on a special professional training course for sergeant personnel in the specialty of “road-patrol activity” for internal affairs bodies]. Academy of the MIA.

Epifanova, E. V. (2012). Obshchestvennaya opasnost kak nauchnaya kategoriya, zakonodatelnaya definitsiya: istoriya i sovremennost [Public danger as a scientific category, legislative definition: History and modernity]. Yurlitinform.

Gontar, I. (2007). Kategoriya «Obshchestvennaya opasnost» v ugolovnom prave: ontologicheskiy aspekt [The category of “Public danger” in criminal law: Ontological aspect]. Criminal Law, (1), 16–19.

Gulyamov, Z. Kh. (1996). Prestupleniya protiv pravosudiya [Crimes against justice]. Adolat.

Klyavin, V. E. (2017). Razrabotka nauchnykh metodov povysheniya urovnya sistemnoy bezopasnosti dorozhnogo dvizheniya [Development of scientific methods for increasing the level of systemic road safety] (Abstract of doctoral dissertation). Lipetsk State Technical University.

Konovalchuk, M. V. (2016). Obshchestvennaya opasnost prestupleniya i voprosy dekriminalizatsii (kriminalizatsii) deyaniy [Public danger of crime and issues of decriminalization (criminalization) of acts]. Bulletin of the Samara Law Institute, 3(21).

Kun.uz. (2020, February 10). Avtoevolyutsiya: Ilk avtomobillar qanday yaratilgan? [Autoevolution: How the first cars were created?]. https://kun.uz/news/2020/02/10/avtoevolyutsiya-ilk-avtomobillar-qanday-yaratilgan

Kun.uz. (2023, October 8). Haydovchilik guvohnomasi tarixi [History of driving licenses]. https://www.kun.uz/kr/news/2023/10/08/haydovchilik-guvohnomasi-tarixi

Kuznetsova, A. P. (2014). Istoriya dorozhnykh znakov [History of road signs]. CAD and GIS for Highways, 1(2), 99.

Martsev, A. I. (2001). Obshchestvennaya vrednost i obshchestvennaya opasnost prestupleniya [Public harmfulness and public danger of crime]. Jurisprudence, (4), 148–155.

Nechaev, A. D. (2017). Kontseptualnye osnovy i teoreticheskoe modelirovanie kriminalizatsii i dekriminalizatsii [Conceptual foundations and theoretical modeling of criminalization and decriminalization] (Doctoral dissertation). Saratov State Law Academy.

Pivovarov, A. S. (2002). Obespechenie bezopasnosti dorozhnogo dvizheniya kak funktsiya organov mestnogo samoupravleniya [Ensuring road safety as a function of local government bodies] (Abstract of doctoral dissertation). South Ural State University.

Raximov, K. M. (2023). Yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash tizimining nazariy-huquqiy jihatlari [Theoretical and legal aspects of the road traffic safety system] (Doctoral dissertation). Tashkent State University of Law.

Republic of Uzbekistan. (1999, August 19). Law “On road traffic safety” (No. LRU-818-I). Lex.uz. https://lex.uz/acts/24741

Rustambaev, M. Kh. (2006). Oʻzbekiston Republicasi Jinoyat kodeksiga sharhlar: Maxsus qism [Commentaries on the Criminal Code of the Republic of Uzbekistan: Special part]. Ilm Ziyo.

Saitkosimov, A. I. (2021). Yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlashda va inson hayotiy manfaatlari ustuvorligi [Ensuring road traffic safety and the priority of human vital interests]. In “Yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlashning dolzarb muammolari va bu sohada huquqbuzarliklarning profilaktikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari toʻplami [Collection of materials of the international scientific and practical conference on the topic “Current problems of ensuring road safety and prevention of violations in this area”]. Academy of the General Prosecutorʼs Office.

Samisov, O. (2024, February 29). Oʻzbekistonda 2023-yili sodir etilgan 9,8 mingta YTH oqibatida 2,2 ming kishi vafot etgan [2.2 thousand people died in 9.8 thousand road accidents in Uzbekistan in 2023]. Daryo. https://daryo.uz/2024/02/29/ozbekistonda-2023-yili-sodir-etilgan-98-mingta-avariya-oqibatida-22-ming-kishi-vafot-etgan

Service of Traffic Safety of the Ministry of Internal Affairs. (2023). 2022-yil davomida respublikamiz yoʻllarida sodir boʻlgan yoʻl-transport hodisalari boʻyicha tahlil [Analysis of road traffic accidents that occurred on the roads of our republic during 2022]. https://yhxx.uz/oz/statistics/analiz-dorozhno-transportn

Service of Traffic Safety of the Ministry of Internal Affairs. (2026). Yurtimizda 2025-yilda sodir boʻlgan yoʻl-transport hodisalari tahlili [Analysis of road traffic accidents that occurred in our country in 2025]. https://yhxx.uz/oz/news/yurtimizda-2025-yilda-sodir-bolgan-yol-transport-h...#:~:text=Xususan%2C%20aholi%20soni%202021%2Dyildagi,5%20532%20396%20taga%20oshgan

Supreme Court of the Republic of Uzbekistan. (2006, February 3). Resolution “On the practice of sentencing for crime by courts” (No. 1). Lex.uz. https://lex.uz/docs/1455976

Umnova, Yu. V. (2011). Obshchestvennaya opasnost v protsesse ugolovnogo pravotvorchestva i pravoprimeneniya [Public danger in the process of criminal lawmaking and law enforcement]. Current Issues of Russian Law, (2), 34.

Usmonaliyev, M. (2005). Jinoyat huquqi: Umumiy qism [Criminal law: General part]. Yangi asr avlodi.

Zaripov, Z. S., & Kabulov, R. (1991). Kvalifikatsiya krazh, grabezhey, razboev, sovershyonnykh putyom proniknoveniya v pomeshchenie ili inoe khranilishche [Qualification of thefts, robberies, burglaries committed by penetrating into a premises or other storage]. Academy of the MIA.

Yuklab Olishlar

Nashr qilingan

2026-07-16

Qanday Iqtibos Keltirish

TRANSPORT VOSITALARI HARAKATI YOKI ULARDAN FOYDALANISH XAVFSIZLIGI QOIDALARINI BUZISHNING IJTIMOIY XAVFLILIGI VA UNING JINOIY JAVOBGARLIKNI BELGILASHDAGI AHAMIYATI. (2026). YURISPRUDENSIYA, 6(3), 139-146. https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/762