FUQAROLIK ISHLARINING TAALLUQLILIGI: NAZARIY QOIDALAR VA AMALIY MUAMMOLAR
Kalit so‘zlar:
taalluqlilik, sudlovlilik, fuqarolik ishi, nizo, nizosiz ish, maʼmuriy tartib-taomil, vakolat, sud, sudsiz tartib, hakamlik, mediatsiya, hokimiyat, idora, notariatAnnotatsiya
Mazkur maqola fuqarolik protsessual huquqining eng qadimiy va dolzarb institutlaridan biri boʻlgan taalluqlilik mavzusiga bagʻishlangan boʻlib, ushbu mavzu mazmun-mohiyatidan kelib chiqayotgan nizolar (ishlar)ni qaysi organ koʻrib chiqishi vakolati, uning mezonlari va shartlari, shuningdek, ushbu sohada sud va boshqa organlarning vakolati doirasi oʻrin olgan. Taalluqlilikning vazifasi keng maʼnoda shaxslar (jismoniy va yuridik)ning huquq va manfaatlarini himoya qilishning shakllari (sud yoki sudsiz tartibda hal qilish)ni belgilaydi. Tor maʼnoda jismoniy va yuridik shaxslarning buzilgan va nizolashayotgan subyektiv huquqlari hamda ularning qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish vakolatiga ega boʻlgan bir qator davlat organlari va tashkilotlarga tegishlilik tushuniladi. Ularning vakolatlarini bir-biridan ajratib olishda ishlarning taalluqliligi asosiy rol oʻynaydi. Maqolada taalluqlilikning sudlovlilikka nisbatan keng tushuncha ekanligi, ushbu protsessual institut bilan oʻxshash va farqli jihatlari ham yoritilgan. Maqolada, shuningdek, fuqarolik protsessual huquqida taalluqlilikning alternativ, shartnomali, imperativ, mustasno kabi turlari haqida batafsil maʼlumot va tahlillar keltirilgan. Maqola yakunida taalluqlilik mavzusiga doir muammolar, ularning yechimiga doir taklif va tavsiyalar, mualliflik xulosalari berilgan.
Iqtiboslar
1. Yodgorov X. Fuqarolik ishlari boʻyicha sudga murojaat qilish tartibi [The procedure for applying to the court on civil cases]. Tashkent, Baktria press Publ., 2016, 224 p.
2. Mualliflar jamoasi. Fuqarolik protsessual huquqi [Civil procedural law]. Tashkent, Lesson press Publ., 2020, 232 p.
3. Esanova Z. Fuqarolik protsessual huquqi [Civil procedural law]. General part. Tashkent, Yuridik adabiyotlar Publ., 2022, 328 p.
4. Mualliflar jamoasi. Fuqarolik protsessual huquqi [Civil procedural law]. Ed. M.M. Mamasiddikov. Tashkent, Adolat Publ., 2022, 572 p.
5 Salimova I.M. Iqtisodiy nizolarning taalluqliligi (nazariy-huquqiy va protsessual jihatlari) [Relevance of economic disputes (theoretical-legal and procedural aspects)]. PhD thesis. Tashkent, TSUL, 2020, p. 49.
6. Esanova Z.N. Fuqarolik ishlarining sudlovliligi: nazariy qoidalar va ilmiy-amaliy tahlil [Judiciality of civil cases: theoretical rules and scientific-practical analysis]. Scientific Impulse, 2022, vol. 1, no. 4, pp. 322–327.
7. Esanova Z. Rarticipants of executive production: theoretical rules and analytical results. Review of Law Sciences, 2020, Tashkent, no. 2, pp. 33–38.
8. Esanova Z.N. Proizvodstvo po delam, svyazannym s resheniyem treteyskogo suda i ispolneniye sudebnykh opredeleniy po delu (pri analize zakonodatel’stva Respubliki Uzbekistan) [Proceedings in cases related to the decision of the arbitration court and the execution of court rulings on the case (when analyzing the legislation of the Republic of Uzbekistan)]. 2020, pp. 43–47.
9. Esanova Z. N. Possibilities of using information and communication tools in civil proceedings: the experience of Uzbekistan. Models and Methods in Modern Science, Tashkent, 2022, no. 8, pp. 135–140.
10. Esanova Z. Rol’ mediatsii v razreshenii sporov i pravoprimenenii (analiz otechestvennogo i zarubezhnogo opyta) [The Role of Mediation in Dispute Resolution and Law Enforcement (Analysis of Domestic and Foreign Experience)]. Obzor zakonodatel’stva Uzbekistana – Review of the Legislation of Uzbekistan, 2019, no. 3, pp. 38–41.
11. Tursunov A., Ergashev Z. Dal’neysheye povysheniye roli instituta mediatsii v razreshenii sporov: zarubezhnyy opyt [Further enhancement of the role of mediation in dispute resolution: foreign experience]. Aktual’nyye voprosy i perspektivy tsifrovizatsii sudebno-pravovoy deyatel’nosti – Actual Issues and Prospects for the Ciphering of Judicial and Legal Activities. 2022, Tashkent, no. 1,
pp. 124–130.
12. Rustambekov I. Sushhnost’ i osobennosti mediatsii [Essence and features of mediation]. Obzor zakonodatel’stva Uzbekistana – Review of the Legislation of Uzbekistan, 2019, no. 1, pp. 84–86.
13. Ismailova R.Sh. Osobennosti formirovaniya v Uzbekistane instituta mediatsii v kachestve vnesudebnogo poryadka uregulirovaniya spora [Features of the formation of the institution of mediation in Uzbekistan as an out-of-court procedure for resolving a dispute]. Moscow Journal of International Law, 2020, no. 1, pp. 123–132.
14. Mamasiddiqov M.M. Fuqarolik protsessi [Civil procedure]. 2nd ed. with additions and changes. Tashkent, Noshirlik yogdusi Publ., 2017, 480 p.
15. Mamasiddiqov M.M., Mirzayev U. Buyruq tartibida ish yuritish [Work in order]. Tashkent, Adabiyot uchqunlari Publ., 2015, 204 p.
16. Mamasiddiqov M.M., Yodgorov X.B., Davletov Oʻ.M. Fuqarolik protsessual huquqi [Civil procedural law]. General part. Tashkent, Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018, 400 p.

