INTELLEKTUAL MULKNING KONSTITUTSIYAVIY-HUQUQIY HIMOYASI VA UNING AHAMIYATI
Kalit so‘zlar:
Konstitutsiya, intellektual mulk, mutlaq huquqlar, ijod erkinligi, sanoat mulki, proprietar yondashuv, umumiy huquqAnnotatsiya
Mazkur maqolada intellektual mulk, uning konstitutsiyaviy muhofazasi va jahon konstitutsionalizmida bu boradagi rivojlanish tendensiyasi tahlil etilgan. Intellektual mulk huquqining rivojlanish dinamikasi tarixiga ham nazar tashlangan. Muallifning fikricha, davlat intellektual mulkning qonun bilan muhofaza etilishini konstitutsiya darajasida belgilar ekan, mazkur sohada bir qancha majburiyatlarni o‘z zimmasiga oladi. Shu bilan birga, mavjud globallashuv jarayoni davlatlarning milliy qonunchiligiga qanday ta’sir ko‘rsatayotganligi yuzasidan fikrlar bildirilgan. Intellektual mulk huquqi sohasida ilmiy-nazariy jihatdan o‘rganilishi talab qilinayotgan masalalar bo‘yicha misollar keltirilgan. Xorijiy davlatlar konstitutsiyasi va qonunlarida intellektual mulkning ifoda etilishi usullari o‘rganilgan. Huquqshunos olimlarning ushbu masala bo‘yicha yondashuvlaridan misollar keltirilib, mualliflik pozitsiyasi bayon etilgan. Muallifning fikricha, bugungi postindustrial jamiyatda iqtisodiyot “intellektual iqtisodiyot” yoki “bilimlar iqtisodiyoti” deb atalayotgan ekan, har qanday zamonaviy davlat buning chaqiriqlarini his qila bilishi lozim. Shundan kelib chiqqan holda, “intellektual mulk” tushunchasining O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida o‘z ifodasini topishini ushbu chaqiriqlarga munosib javob sifatida baholash mumkin. O‘z navbatida, bu intellektual mulk – nomoddiy obyektdan moddiy daromad olishni rag‘batlantirishga xizmat qilmasdan qolmaydi. Xususan, uni tijoratlashtirishga bo‘lgan e’tiborning kuchayishiga ham zamin yaratishi mumkin.
Iqtiboslar
1. Kommercializacija intellektual’noj sobstvennosti / V. I. Muhopad. – M.: Magistr: INFRA=M, 2010. – 512 c.
2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2023.
3. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. «Xalq so‘zi» gazetasi, 1992-yil 15-dekabr, 243 (494)-son.
4. Okyulov Omonboy. Ijodkor muallifning ish beruvchi yoki buyurtmachi bilan oʻzaro munosabatlarida mualliflik huquqlari ustuvorligini huquqiy taʼminlash masalalari. Yurisprudensiya, 2023-yil 1-son. 53-62-betlar. doi: https://dx.doi.org/10.51788/tsul.jurisprudence.3.1./EJIG1142
5. “O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi to‘g‘risida”gi Konstitutsiyaviy qonun loyihasi. “Xalq so‘zi”, 2023-yil 15-mart.
6. Kurbanov R.A., Shvedkova O.V., Beljalova A.M. Istorija stanovlenija i razvitija prava promyshlennoj sobstvennosti // Jekonomika. Pravo. Obshhestvo. 2015. № 4. S. 13–23.
7. Laptev G.A. Vozniknovenie i jevoljucija instituta promyshlennoj sobstvennosti. 2012 [Jelektronnyj resurs]. URL: https://superinf.ru/view_helpstud. php?id=3198
8. Gacolaeva A.H. Nekotorye voprosy opredelenija konstitucionnogo prava intellektual’noj sobstvennosti // Vestnik IKIAT. 2013. № 2 (27).
9. Degtereva V., Zaytsev A., Dmitriev N. The development of the mathematical apparatus for calculation of the intellectual rent industrial enterprises to achieve innovation leadership // VI International Conference «Social, Economic, and Academic Leadership» (ICSEAL 2019). Czech Republic, Prague, 2019.
10. Polavskaja N.V. Intellektual’naja sobstvennost’ kak ob#ekt jekonomicheskih otnoshenij // Kreativnaja jekonomika. 2014. № 8 (92). S. 22–32
11. Prudentov R.V. Metod pravovogo regulirovanija: voprosy teorii i konstitucionnogo prava. M.: Statut, 2019. 192 c.
12. Dozorcev V.A. Ponjatie iskljuchitel’nogo prava // Juridicheskij mir. 2000. № 3–6. S. 4–9.
13. N.D. Dmitriev, P.Ju. Ermoshin. Konstitucionno-pravovye osnovy intellektual’noj sobstvennosti // Vestnik Nizhegorodskogo universiteta im. N.I. Lobachevskogo, 2021, № 1, s. 85-93
14. Intellektual’naja sobstvennost’ pod ohranoj zakona : monografija / T. L. Kalacheva, O. P. Popova. – Habarovsk : Izd-vo Tihookean. gos. un-ta, 2018. – 210 s.
15. Avdeeva V. P. Problemy konstitucionno-pravovogo obespechenija svobody tvorchestva i ohrany intellektual’noj sobstvennosti v Rossijskoj Federacii: dis. ... kand. jurid. nauk. Tjumen’, 2009.
16. Pavlov E. A. Konstitucionno-pravovaja ohrana i zashhita imushhestvennyh prav i interesov predprinimatelja. Analiz osnovnyh ponjatij // Vestnik Moskovskogo un-ta MVD Rossii. 2013. № 3. S. 65–67.
17. O‘zbekistonda intellektual mulk himoyasi va uni tijoratlashtirish. Shohjahon Xo‘jayev bilan intervyu // URL: https://kun.uz/news/2022/08/13/ozbekistonda-intellektual-mulk-himoyasi-va-uni-tijoratlashtirish-shohjahon-xojayev-bilan-intervyu
18. Usov G.V. Konstitucionno-pravovaja zashhita intellektual’noj sobstvennosti v Rossii i zarubezhnyh stranah (sravnitel’no-pravovoe issledovanie): Dis. … kand. jurid. nauk. M., 2015. 201 s.
19. Volos A.A. Sovremennye tendencii razvitija predstavlenij o principah grazhdanskogo prava // Grazhdanskoe pravo. 2016. № 2. S. 20–23.
20. Holgersson M., Aaboen L. A literature review of intellectual property management in technology transfer offices: From appropriation to utilization // Technology in Society. 2019. № 59.
21. Seleksiya yutugʻi uchun patent 10 kunda rasmiylashtiriladi // URL: https://www.norma.uz/oz/qonunchilikda_yangi/selekciya_yutugi_uchun_patent_10_kunda_rasmiylashtiriladi
22. Sudakova N.E. Osmyslenie mezhdunarodnogo chastnogo prava kak sociokul’turnogo fenomena v kontekste stanovlenija sovremennoj lichnosti // Vyzovy global’nogo mira. Vestnik IMTP. 2014. № 1. S. 140–144.
